Wie wat van wolken wil weten kan maar het beste naar de lucht leren kijken. Dat is duidelijk het idee geweest achter het boek Wolken kijken voor beginners van schrijver Gavin Pretor-Pinney en illustrator William Grill. De ampersand tussen hun namen benadrukt nog eens dat de afbeeldingen en vormgeving niet zomaar verluchtigingen bij een tekst zijn.
Bijna alle pagina’s zijn in overwegend blauw, wit en grijs uitgevoerd omdat kijken vooropstaat en de weinige woorden aan tekst vooral dienen om (wetenschappelijke) begrippen uit te leggen.
Dat begint al met de eerste twee bladzijden (de pagina’s zijn niet genummerd) die geheel blauw zijn met een minuscuul wit veegje. De tekst gaat over de geboorte van een wolk en begint met ‘Kies een heldere dag waarop er maar een paar witte plukjes tegen het blauw te zien zijn. Probeer te spotten waar het kleinste wolkje begint te verschijnen’. Kijken dus naar de hemel.
Glasplaat
Op de volgende pagina’s komen de tien belangrijkste wolkentypes, steeds over twee pagina’s getekend met steeds tekstjes in kleine letters dat naar de randen is verbannen. Een paar regels over de cumulus, de stratocumulus, de cirrus enzovoort. Andermaal: kijk naar de lucht! Alleen als het functioneel is zien we andere zaken. Zoals wolkenkrabbers om aan te geven dat hoe laag de stratus (soms in de vorm van mist) hangt. Of de plattegrond van een stad met één huis dat eruit springt, daar waar de apotheker Luke Howard woonde aan wie we al die Latijnse benamingen te danken hebben.
De teksten worden wat uitgebreider als het gaat om uitleg over waarvan wolken eigenlijk gemaakt zijn, hoe zwaar ze zijn en hoe ze kunnen overgaan in regen, sneeuw of hagel. Maar ook dan blijven ze marginaal rond de illustraties. Afwijkend zijn bijvoorbeeld twee pagina’s met daarop een soort letterbak getekend waarin meer dan driehonderd verschillende vormen van ijskristallen, verwijzend naar de glasplaat waarop Wilson Bentley ooit al die zeskantige variaties tekende.
Stofduivel
Soorten wolken zijn nog wat anders dan de vormen en patronen die ze kunnen hebben. Ook die hebben meestal weer Latijnse namen: cavum, pileus, fluctus enzovoort, enzovoort. Soms zijn volkse benamingen in gebruik als bubbelwolk of rolwolk. Je kunt de korte beschrijving weer lezen, maar alles wordt pas echt duidelijk als je kijkt.
Natuurlijk wordt de lezer/kijker met vragen over weersverschijnselen evenzeer bediend. Ooit geweten dat een tornado heel wat specifieke wervelingen kan hebben? In kleine schema’s staan zo’n twintig verschillende getekend van ‘stofduivel’ en ‘waterspuit’ tot ‘ring’ of ‘knoop’.
Regenbogen, halo’s, lichtshows, superhoge wolken en atmosferen rond planeten: ze komen allemaal voorbij in zachte tinten van veegachtige tekeningen.
Wolken kijken voor beginners is een boek dat prikkelt om op je rug liggend in de tuin of op het strand langdurig en met groeiende verbazing naar de lucht te kijken om al die verhalen aan de hemel te zien.
