‘Ik ga ook opnieuw beginnen,’ mompel ik. ‘Alles beter dan Amsterdam.’ Het is 1948. Jaap reist met zijn moeder naar Java, zijn vader achterna. Jaaps vader is het jaar ervoor naar Indonesië vertrokken om een belangrijke functie op een suikerplantage te bekleden. Voor Jaap een nieuwe start, want op zijn oude school werd hij gepest. Zo begint De lotus en de waringinboom, het nieuwste boek van Robin Raven. Een verhaal dat zich afspeelt tijdens roerige periode in de geschiedenis van Indonesië. Maar ook een boek met mooie beschrijvingen van een land dat vol zit met magie en tradities.
Kretekjes en brak zeewater
‘Mijn zeereis zit erop. Veertig dagen onderweg geweest en niet één dag ziek! Volgens mama is dat een wonder. Zij werd al zeeziek toen ze de Noordzee zag.’ Jaap begint aan een reis die op dat moment nog een groot avontuur lijkt. Een kans op een nieuwe start. Jaap weet niks van wat zich in die tijd in Indonesië afspeelt. Een land dat door de Nederlanders dan nog steeds wordt aangeduid als Nederlands-Indië. De onafhankelijkheid – die drie jaar ervoor werd uitgeroepen door Soekarno – wordt niet geaccepteerd door de plantagehouders.
Vanuit de haven van Soerabaja reizen Jaap en zijn moeder naar de suikerplantage. Terwijl Jaap went aan zijn nieuwe leven, komt hij erachter dat de situatie niet zo rooskleurig is, als zijn ouders hebben voorgedaan. De vader van Jaap weigert te accepteren dat de Indonesiërs rechten hebben en dat het land hen toebehoort en heeft geen enkel respect voor de Indonesiërs en hun land. Maar hoe vaker Jaap andere mensen op en rondom de plantage spreekt, hoe meer hij de harde realiteit van de onafhankelijkheidsoorlog gaat inzien.
Ode aan de Indonesische cultuur
Raven heeft met De lotus en de waringinboom op bijzondere wijze de geschiedenis tot leven gebracht. Hij heeft een toegankelijke en tegelijkertijd beeldende manier van schrijven, met een pen waaruit zijn liefde voor Indonesië vloeit. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de vele mooie beschrijvingen van het leven op Java. Op het moment dat Jaap voet aan wal zet, stapt hij in een andere wereld. Het ruikt er anders. Naar de kretekjes: sigaretten met tabak en kruidnagel. Het ruikt naar vis en brak zeewater. De zon schijnt feller dan in Nederland, er is heel veel licht. ‘Alsof de natuur een extra scheutje olie in de hemelse lamp heeft gedaan.’
In het boek schetst Raven een mooi en soms intens beeld van de Indonesische geschiedenis. Hij schrijft zinnetjes in het Maleis om de cultuur een plek in het verhaal te geven. Hij beschrijft tradities en gebruikt volop begrippen die bij de Indonesische identiteit horen. Hierdoor is het niet alleen een aangrijpend verhaal geworden, maar ook een ode aan de Indonesische cultuur.
De magie van het hofje
Zoals de titel al doet vermoeden, spelen de lotusbloem en de waringinboom een belangrijke rol in het verhaal. Jaap ontdekt na zijn aankomst een hofje, waar een imposante en sprookjesachtige waringinboom staat. Ernaast is een vijver met daarin een roze lotusbloem.
‘”Een waringinboom is een gids tussen hemel en aarde. Als je problemen hebt, kun je altijd advies aan de boom vragen. En… let goed op: wie een zuiver hart heeft, krijgt altijd antwoord.”
“Hoe dan?” vraag ik. “Het is een boom!”
Meneer Quist haalt zijn schouders op. “Tja… Wij zijn mensen die opgegroeid zijn met logica en wetenschap, Jaap. Indonesiërs zijn anders, die varen op gevoel en geloof.”’
Voor Jaap is het hofje een plek van schoonheid en stilte waar hij zich even kan terugtrekken, waar het lawaai van de machines en schreeuwende mensen op de plantage afwezig is. Wanneer hij de verleiding van de lotusbloem niet kan weerstaan en een bloemblad aanraakt, gebeurt er iets magisch. Of beeldt hij het zich in?
De lotus en de waringinboom is een boek waar geschiedenis en een sprankje magie samenkomen, een verhaal waardoor je leert en dat je tegelijkertijd beleeft. Met dit verhaal toont Raven de complexiteit van de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog en beschrijft hij heel knap hoe de verhoudingen toentertijd lagen en hoe de strijd zich voltrok. De geschiedenis ervaar je door de ogen van een jongen die de situatie probeert te begrijpen, een jongen die als buitenstaander betrokken wordt in een ingewikkelde machtsstrijd. Dit is een mooi geschreven, interessant boek dat aanspoort tot meer lezen over Nederland en Indonesië.
