In Alter neemt Marloes Morshuis je mee naar een wereld die in eerste instantie opvallend rustig en overzichtelijk oogt. Roz en Fabian leven in een samenleving waarin alles keurig geregeld is. Iedereen heeft een digitaal alter ego, een zogenoemde dialego, dat laat zien hoe je je hoort te gedragen en welke keuzes daarbij passen. Zolang je dat voorbeeld volgt, is er weinig aan de hand.
Maar Roz en Fabian zijn tieners. Ze twijfelen, proberen uit, willen begrijpen wie ze zijn. En precies dat past niet altijd binnen de strakke regels van hun wereld. Wanneer hun schermen tijdens de maandelijkse Check rood kleuren, komen ze in de problemen. Wie niet voldoet aan het ideaalbeeld, hoort er simpelweg niet bij. Op zoek naar een uitweg stuiten Roz en Fabian op een boek dat dertig jaar eerder is geschreven: Alleen samen. Kan dit boek uit het verleden hen helpen, of schuilt er juist een nieuw gevaar in?
Een wereld die dichtbij komt
In de wereld die Morshuis schetst zijn de regels duidelijk. Ze lijken in eerste instantie zelfs logisch. Pas gaandeweg het verhaal wordt zichtbaar hoeveel controle er schuilgaat in het dagelijks leven, en hoe weinig ruimte er is om daarvan af te wijken. Kleine keuzes kunnen grote gevolgen hebben en vrijheid blijkt vooral te gelden zolang je doet wat er van je verwacht wordt.
Daarnaast is Alter een verhaal dat je op het puntje van je stoel houdt: het leest vlot, zit vol spanning en avontuur, en eenmaal begonnen is stoppen geen optie. Doordat het verhaal dicht bij Roz en Fabian blijft, voelt hun worsteling herkenbaar. Het gaat niet om een grootse strijd, maar om de vraag hoeveel ruimte je hebt om jezelf te mogen zijn. Juist omdat het verhaal klein en dichtbij blijft, voelt het sterk en geloofwaardig.
Een boek in een boek
Een bijzonder element van Alter is de aanwezigheid van Alleen samen, dat letterlijk als tweede boek aan het verhaal verbonden is. Het dient als een extra laag, maar ook als een uitnodiging aan de lezer. Alleen samen kan vooraf, tussendoor of juist pas na Alter gelezen worden, of zelfs helemaal niet.
Wie Alter van Morshuis oppakt, staat meteen voor een keuze. Je kunt je laten meevoeren door het verhaal zoals het zich aandient, of eerst stil blijven staan bij de vraag waar het eigenlijk begint.
Die keuze voelt verrassend en heel doordacht. Het idee dat er naast Alter nog een ander verhaal bestaat, maakt het boek rijker. Als je Alleen samen leest, zie je nieuwe verbanden en kun je het verhaal op een andere manier ervaren. Maar niets moet. De lezer mag zelf bepalen hoe ver hij of zij erin meegaat.
Vragen die blijven hangen
Morshuis heeft eerder al meerdere dystopische toekomstverhalen geschreven, zoals het tweeluik Quotum en Semper Sol. Ook het spannende De schaduwen van Radovar laat je met andere ogen naar onze wereld kijken. Dat doet ze in Alter/Alleen samen opnieuw: een toekomstverhaal dat je óók naar het nu laat kijken.
Zonder zich op te dringen met grote verklaringen raakt Alter aan vragen over identiteit en vrijheid. Het is lastig dit toekomstbeeld te lezen zonder parallellen te zien met het heden. Wat betekent het om jezelf te mogen zijn wanneer gedrag voortdurend wordt gemeten en vergeleken? Morshuis geeft geen antwoorden die vastliggen, maar laat de vragen ontstaan en verweeft ze in het verhaal.
Alter is een boek dat nog even blijft hangen nadat je het hebt dichtgeslagen. Niet alleen door de thematiek, maar ook door de manier waarop de lezer wordt meegenomen. De keuze om Alleen samen wel of niet te lezen laat zien dat het lezen hier niet vastligt, maar iets is wat je zelf bepaalt. En juist dat maakt het boek extra sterk.
