De primaire kleuren en eenvoudige vormen spatten vrolijk van de omslag, evenals de titel in hoofdletters die de haan uitkraait: Het is nu kukeleku! Een boekformaat om U tegen te zeggen (31×31 cm) met een harde kaft en stevige pagina’s. De prenten van illustratrice Connie Snoek hebben een herkenbare beeldtaal met een gekleurd vierkant vlak in een ruim wit kader waarin steeds een ander boerderijdier de hoofdrol krijgt. Maar, zijn het allemaal boerderijdieren?
Terwindt is naast dichter (stadsdichter, kanaaldichter, huisdichter) ook werkzaam als milieukundig specialist en werkt graag met kinderen en taal. Dat verklaart de onderwerpen en opzet van zijn prentenboeken. In 2021 werkte hij samen met Snoek aan Het is nu onder water later. Het is een informatief boek in dichtvorm met als thema klimaatverandering waaraan 400 basisschoolleerlingen van 15 scholen meeschreven. Het gaat over zeedieren in de problemen door bijvoorbeeld de plastic soep. In Het is nu Kukeleku!, wederom een boek in dichtvorm, hebben Terwindt en Snoek weer een groot thema te pakken: de boeren, hun dieren, het platteland en de veranderingen.
In het voorwoord lezen we dat het boek geen woord tegen is, maar juist een woord voor hoe het was. De lezer moet deze gedichten uitdragen, voordragen en ernaar luisteren. De QR-code verwijst naar een site die helaas nog steeds druk bezig is om de dieren een stem te geven, terwijl het prentenboek in augustus 2024 is verschenen. Het maakt wel nieuwsgierig hoe de voorgedragen gedichten eigenlijk zouden klinken.
Wies de mol?
Het prentenboek met twintig gedichten begint met Het is nu dat over de boer gaat. Hij wordt toegesproken met ‘jij wil niet klagen fluitend achter volle kruiwagen’ . Er worden schapen geschoren en Terwindt schrijft over de open stallen, ‘geen mens tot last, zelfs niet de buren’. Na de boer komen de dieren, waaronder de haan, het paard, Gansje Dag, Betsie de koe en de hond die op de kudde schapen let. Omdat de derde snee van het land komt, gaan de muizen verhuizen, eh, vermuizen. Titels, dierennamen en woordspelingen zijn af en toe leuk en spitsvondig. Denk aan: Er was eends, vermuizen, de schaapjes waren uitgeteld. De haan in het boek heet Basti en het uiltje Knapper. Wies de Mol moet je even hardop uitspreken en ontlokt een glimlach.
Taaltechnisch loopt een aantal gedichten niet helemaal lekker. Soms missen er woorden waardoor de cadans in de zinnen hapert, de rijm rommelt af en toe en de toegevoegde waarde van het Italiaanse arrivederci en het deels Engelse gedicht over de ezel in Donkey’s Lot blijft onduidelijk. Sommige zinnetjes zijn poëtisch, zoals ‘buiten zijn ben je al van binnen’, maar is ‘het mooiste meisje van de plas’ en ‘het beste paard wordt van stal gehaald’ wel geschikt en leuk voor de jonge doelgroep?
Inhoudelijke boodschap
In de stoet boerderijdieren, zowel boven- als ondergrondse exemplaren, is er ineens Welpje Tijger die adoptie aanvraagt. Gelukkig wordt ze door wei-genoten met open armen ontvangen, maar ze moet ook eten, dus ze krijgt kool en sla. In het gedicht Welpje Tijger kun je de oproep lezen om als vleeseter over te springen naar het vegetarische kamp, net zoals het welpje doet. Zo zijn er meerdere gedichten die je kunt lezen als ode aan de dieren en hun natuurlijke gedrag en ze kunnen aanzetten tot nadenken over onze (verstoorde) verhouding met hen. Lees over de scharrelende kippen die zonder kooi prima weten wat ze weg mogen pikken: dit is niet alleen goed voor de natuur, maar vooral voor de kip, want zonder gaas is ze eigen baas. Lees ook over de mol die al gravend de grond lucht geeft en daardoor bijdraagt aan gras, gewas en ontbijtgranen. Denk daar eens aan als je je krentenbol eet, zegt de auteur namens de mol. Lees het gedicht over het plotselinge einde van de vriendschap met Betsie ‘omdat koeien komen en ook gaan’. Kijk eens hoe ze daar staat met engelenvleugels en een zakdoek om haar hals die speels uit het hemelblauwe kader steekt. Is die rode zakdoek een statement, een stil protest?
Illustraties
Connie Snoek is een illustratrice met een kleurrijk portfolio. Ze heeft meerdere prentenboeken geïllustreerd en is genomineerd voor diverse prijzen, bijvoorbeeld met het boek Zelfs Uiltje moet nog leren. Haar illustraties, maar ook haar collages, zijn gestileerd van opzet en neigen soms zelfs een beetje naar abstractie. Dat zie je ook terug in Het is nu Kukeleku! Elk gekleurd vlak heeft een ruime witte rand en met deze ruimte gaat Snoek speels om. De hark van de boer leunt tegen de binnenrand, het gansje stapt met een pootje op de onderkant, hier en daar steken stukjes staart uit, wat molshopen en een bochtje van het mierengangenstelsel. Als de hond Brutus zijn kudde schapen bewaakt, zien we een solistisch schaapje boven op de rand van het groene vlak. Verder zijn er terugkerende vormen zoals de cirkel, die soms de zon is, soms de maan. Een terugkerend element is het rijtje smalle rechthoekige balkjes die doen denken aan boerderijhekken. Je komt ze al bladerend op verschillende plaatsen en in diverse afmetingen tegen.
Stil protest
Met Het is nu als eerste gedicht en Kukeleku als laatste, hebben we de complete titel te pakken. Terwindt heeft in zijn nieuwe prentenboek de dieren een stem willen geven, maar of hij hierin geslaagd is, is de vraag. Zeker het laatste gedicht is wel erg hoog gegrepen met een wijzend vingertje naar het bankwezen, want ‘een boer bedenkt dit niet, heeft de dieren lief’. Dit is een boek om als volwassene samen met het kind te lezen, want hoewel de stijl van veel gedichten de aansluiting voor de jonge doelgroep lijkt te missen, is het onderliggende thema belangrijk. Hoe gaan we om met onze dieren, hun ruimte en het eten van vlees? Het zijn onderwerpen die je via dit boek spelenderwijs kunt bespreken en die je beslist niet uit de weg mag gaan.
