‘Ieder verhaal begint ergens.
Vaak is het voordat het begint al begonnen. Het verhaal van Eliza is dat ook, allang.’
Eliza en Krekel hadden vijf broers. Hoewel hun stiefmoeder en vader volhouden dat de jongens verdronken zijn in een woeste storm op zee, gelooft Eliza niks van het verhaal. Zeker niet na haar droom over de witte zwanen. De stoere Eliza en de schuchtere Krekel verlaten het Grijze Huis en gaan op pad, door weer en wind, over land en water. Ze moeten de Witte Kliffen zien te bereiken, waar hun broers mogelijk zijn. Met gevaar voor eigen leven, hopen ze de jongens van hun ondergang te redden.
Acht jaar na Lampje, het veelvuldig geprezen én vertaalde schrijversdebuut van Annet Schaap, verschijnt Krekel. Hoewel Krekel zich afspeelt in de wereld van Lampje en enkele personages opnieuw ten tonele verschijnen, staat het verhaal op zichzelf.
Innerlijke dialogen
Een heks, een stiefmoeder, een kapitein, een tuinman, een strenggelovige juffrouw, een sheriff, zwanen, zeemeerminnen en kermisklanten: Krekel bevat een rijke mix aan personages. De personages zijn zorgvuldig en karakteristiek uitwerkt, zowel van buiten als van binnen. Wat opvalt, is dat de hoofdpersonages hun innerlijke strijd uiten door in dialoog te gaan met zichzelf en hun naasten. Juffrouw Amalia laat Jezus tot zich spreken. Soms stemt hij met haar daden in, maar veel vaker wijst hij haar op iets dat beter kan. Op Eliza’s bovenbeen branden in zwarte inkt de namen van haar vijf verdwenen broers: James, Joshua, Elliot, Oliver en Billy. Op de meest donkere momenten kruipen de jongens denkbeeldig onder haar huid vandaan om haar moedige woorden in de oren te fluisteren. Krekel heeft geen eigen identiteit ontwikkeld en handelt op eenzame momenten naar de stem van zijn zus in zijn hoofd. Of naar de stem van dieren die hij vindt rondom het huis. Daarnaast vindt hij troost door te praten met de stenen witte engel in de tuin, bij het graf van zijn moeder. Zijn lieve moeder, die overleed toen hij geboren werd. Was het zijn schuld?
Zeurzusje
Wanneer het sprookje zich precies afspeelt is een raadsel. In elk geval in een tijd waar vrouwen een ondergeschikte positie hadden, blijkt uit meerdere passages. Zo mogen vrouwen en meisjes in eerste instantie niet aan boord van het schip De Zeemeid; ze zouden ongeluk brengen. Als Eliza na een ontsnappingspoging de Sheriff uit wanhoop toevertrouwt dat haar stiefmoeder gevaarlijk is en hem smeekt haar en Krekel niet naar huis te brengen, lacht hij haar uit. Hoe kan een ‘vrouwtje’ gevaarlijk zijn? Ook de vijf oudere broers steken hun onbewuste minachting niet onder stoelen of banken, zij het subtiel: ‘Bemoei je er niet mee. Ga breien, zeurzusje.’ Is dat de reden dat ‘het zeurzusje’ zich kleedt en voordoet als een jongen? Om één van hen te zijn?
Het decor doet eveneens denken aan vroeger tijden. Het klaslokaal is aangekleed met een lessenaar, donkere schoolplaten, schoolbanken en een ongehuwde juffrouw. Er worden telegrams verstuurd, er rijden oude treinen en er zijn koetsen en paardenwagens. Doordat een sheriff de leiding heeft en er betaald wordt met dollars, doet het sprookje ietwat Amerikaans aan.
Geen leegvader, weesmoeder of on-zusje
‘Soms gebeurt er iets ergs waar geen naam voor is.
Een kind zonder ouders wordt een wees, een gestorven echtgenoot maakt een weduwe of weduwnaar. Maar wie zijn kinderen verliest, of haar broers, heet niet opeens anders: geen leegvader, weesmoeder, on-zusje.’
Rouw is een overkoepelend thema. Een kind wordt in zijn bestaan ontkend en familieleden worden gemist en vermist. Schaap kiest haar woorden zorgvuldig, hoewel juist de woorden die niet op papier staan het meest raken. Liefde, haat en verdriet zijn tussen de regels door duidelijk voelbaar en maken dat de lezer niet alleen leest, maar ook beleeft.
Niet het einde
Het verhaal bestaat uit zeven delen, in niet-chronologische volgorde. Elk deel wordt ingeluid met een verfijnde illustratie, eveneens van de hand van Schaap, die haar carrière is begonnen als illustrator. Mysterieuze flashbacks brengen de spanning in het verhaal tot meerdere hoogtepunten. Achter vrijwel elk detail schuilt een diepere betekenis en de verhaallijnen komen na ruim vierhonderd pagina’s op een zeer doordachte manier samen.
Lampje heeft iets weg van De Kleine Zeemeermin van Hans Christian Andersen, Krekel is sterk gebaseerd op De Witte Zwanen van dezelfde Deense schrijver. Toch bevat ook Schaaps nieuwe werk unieke verhaallijnen en heeft ze met haar typische schrijfstijl haar signatuur in de moderne sprookjeswereld gekerfd. Hopelijk laat een volgend sprookje niet lang op zich wachten.
‘Ieder verhaal eindigt ergens. Maar soms is het na het einde nog niet afgelopen, nog niet helemaal. Het verhaal van Krekel is dat ook nog niet.’
Illustraties: Annet Schaap
