Als we de mens op aarde bestuderen doen we dat onbewust altijd vanuit een geo- en antropocentrische blik. We zijn een beetje als de slager die zijn eigen vlees beoordeelt: op zijn zachts gezegd vooringenomen en geneigd vooral te laten zien waartoe we allemaal in staat zijn. De Poolse auteur Ewa Solarz en haar landgenoot, tekenaar Robert Czajka, proberen dat in Aardbewoners anders te doen. Ze baseren zich op een rapport van een Expeditie voor Interplanetair Onderzoek dat het hele universum bestudeert en dus met distantie naar de wezens op de planeet Aarde kijkt. Dat is nodig, vindt die Expeditie, want ‘nog niet zo lang geleden geloofden de aardbewoners dat hun planeet het centrum van het heelal was. Het is alsof een zandkorreltje denkt dat de hele woestijn om hem draait’.
Dat is een mooie vergelijking maar schrijver en illustrator zijn natuurlijk zelf wel mensen. Misschien ook wel daarom hanteren ze een beperkt begrip van aardbewoners: dieren vallen er niet onder, hoewel er wel vergelijkingen mee worden gemaakt. In het hoofdstuk over de Homo sapiens bijvoorbeeld lezen we dat aardbewoners geen dikke huid of vacht hebben om hun lichaam te beschermen en evenmin klauwen, staart of hoeven. Toch een antropocentrische kijk dus.
Paddenstoelen
Het boek kent 23 hoofdstukken over evenzovele thema’s: de planeet Aarde, vrouwen en mannen, relaties en kinderen, levensverwachting, het menselijk lichaam, voeding, slaap, taal enzovoort. Aardbewoners is verder meer een naslagwerk dan een leesboek. Het staat vooral vol weetjes en feitjes met in de onderste regels van elke pagina statistische gegevens. Korte opsommingen, maar niettemin interessante zaken waar je niet meteen bij stil staat. Zoals het gegeven dat dat alle mensen op aarde bij elkaar 20 keer minder wegen dan alle paddenstoelen samen en 12 keer minder dan alle vissen.
De beknoptheid van de teksten maakt dat de auteur soms kort door de bocht gaat. Er wordt erg versimpeld verteld wat rassen zijn (‘ondersoorten die verschillen in huidskleur’), maar de zin ‘Door dit racisme werden kolonialisme en slavenhandel goedgepraat’ wekt de indruk dat het iets uit een ver verleden is. Het laat een wereld van actueel racisme en genocide ongenoemd. Natuurlijk kun je meer toelichting daarover in zulke globale omschrijvingen niet altijd verlangen, maar het steekt wel mager af bij de veel uitvoeriger uitleg op de pagina ernaast over de verandering van huidskleur door melanine, aanmaak van pigment en gebrek aan vitamine D3.
69 kinderen
Het neemt niet weg dat Aardbewoners een grabbelton van leuke wetenswaardigheden is, zoals: piraten geloofden vroeger dat het dragen van gouden oorbellen hun gezichtsvermogen bevorderde; de Britten zijn het enige volk dat zijn soep eet vanaf de zijkant van de lepel en niet met de punt ervan; natte handen verspreiden 1.000 keer meer bacteriën dan droge; en: de meest vruchtbare vrouw ter wereld was een Russische boerin uit de 18de eeuw: ze beviel 27 keer van in totaal 69 kinderen.
De illustraties maken van Aardbewoners bovendien een luchtig en grappig boek. Ze zijn van de hand van Robert Czajka. Hij maakte voor het boek honderden schematische schetsjes met vooral primaire kleurvlakken, die op een grappige manier verbeelden wat Ewa Solarz (kunsthistoricus en journalist) in haar teksten zegt. Czajka illustreert bijvoorbeeld de lengteverschillen tussen aardbewoners door ze te plaatsen achter een wereldbol waarvan de twee helften ten opzichte van elkaar verschoven zijn.
