‘Mijn ogen worden naar het tweepersoonsbed getrokken. De beelden schieten door mijn hoofd. Wat verwacht ze van me? Moet ik haar hard op het bed duwen, zoals in de films, of wil ze juist dat ik haar tegen de muur zet?’ De zestienjarige hoofdpersoon Ties uit de Kluitmannovelle Gesnapt! is op een feestje bij klasgenoot Isa thuis. Ze neemt hem mee naar haar kamer. Hij vindt haar leuk, is heel zenuwachtig en heeft een volstrekt irreëel en vrouwonvriendelijk beeld van wat fijn samen vrijen zou moeten zijn. Deze scène loopt dan ook niet goed af doordat hij Lisa hardhandig behandelt en haar tijdens deze eerste keer intiem-zijn vraagt hem te pijpen. Ties’ referentiekader zijn de pornobeelden die hij dagelijks bekijkt en waarmee bij zichzelf regelmatig bevredigt. Over dat probleem gaat dit debuut van Chantal Traas uit Haarlem, docente Nederlands en zorgcoördinator in het middelbaar onderwijs. Met Gesnapt! wil ze pornoverslaving onder jongeren onder de aandacht brengen en volwassenen en jeugd een handvat bieden bij het bespreekbaar maken van dit groeiende probleem.
Dat Ties nogal grenzeloos is blijkt al in het eerste hoofdstuk van het boek als hij met zijn vrienden op school een plan beraamt om de orde te verstoren in de les van een gehate docente Nederlands. Dat ordeverstoren lukt heel goed. De jongens maken eerst zelf erotisch getinte geluiden en als mevrouw Smits de klas eindelijk stil aan het werk heeft, komt er passioneel gekreun uit telefoon van Ties. Die telefoon is aan het begin van de les in beslag genomen en ligt daarom op het bureau van de lerares. Docente Smits heeft bij de eerste incidenten als een ‘wild konijn’ naar Ties gekeken, kijkt bij de latere verstoring als een ‘hulpeloos hert’ de klas rond en stuurt Ties tenslotte de klas uit. Voor zijn vrienden is hij de held, namens mevrouw Smits moet hij zich melden bij de rector mevrouw Knott.
Online pornobezoek
Ties’ grootste zorg tijdens de strafsessie blijkt zijn telefoon. Heeft hij de tabbladen van de 18+ -websites die hij bezoekt wel afgesloten? Wat als hij betrapt wordt? Mevrouw Knott ziet inderdaad vele pornosites open staan op zijn telefoon. Ties lijkt weg te komen met wat smoezen, maar heeft nu meerdere problemen: zijn geheime internetgedrag is gezien, zijn telefoon is in beslag genomen én hij heeft daardoor zelf geen toegang meer tot de pornosites die hij dagelijks urenlang bezoekt. Een achterliggend probleem is het feit dat zijn ouders geen tijd voor hem hebben. Vader is huisarts en altijd aan het werk, moeder is vooral heel druk met haar eigen dingen. Voor de kinderen heeft ze ‘gewoonweg geen ruimte’. Ties’ zes jaar oudere broer Hidde is al op kamers in Amsterdam. Hoe heftig zijn verslaving is, blijkt wel uit het feit dat hij telefoonloos thuis stiekem achter de laptop van zijn vader kruipt om een pornosite te bezoeken. Op school – als hij zijn mobiel weer terug heeft – gaat hij tussen de lessen door zelfs op het toilet zitten om te kunnen ‘scoren’. Dat komt hem duur te staan omdat een klasgenoot hem snapt én ‘snapt’. Zijn wereld stort in en hij weet niet meer hoe nu verder…
Consent
Hoewel pornoverslaving niet als psychologische stoornis is opgenomen in de DSM(-5)* zijn deskundigen als mediapsychologe Jacqueline Kleijer en seksuologe Eveline Stallaart het erover eens dat het fenomeen zorgwekkend is. Jongeren zitten gemiddeld 5 á 6 uur per dag op hun telefoon. Zo’n 70% van de jongens en 20% van de meisjes bezoekt online pornosites. Hoeveel van die jongeren een problematisch pornobezoekgedrag vertonen is niet bekend, wel dat het aantal groeit. Het jonge brein is bijzonder gevoelig voor de dopamine die vrijkomt bij het bekijken van porno en krijgt behoefte aan steeds opnieuw en steeds meer ‘shotjes’. Veel jongeren van 12 tot 18 jaar hebben nog geen ervaring met vrijen. Ze kunnen later bij intimiteit met een echte partner last krijgen van bijvoorbeeld een erectiestoornis, omdat seksuele opwinding met een echt mens niet eenzelfde hoge hoeveelheid dopamine levert. Bovendien krijgen tieners een volstrekt irreëel beeld van intimiteit, wat ook duidelijk blijkt uit Ties’ gedrag tegenover Isa.
Ouders en mensen uit het onderwijs kunnen een voorbeeld nemen aan Ties’ oudere broer Hidde. Als hij doorheeft wat het probleem van zijn broertje is, is hij heel helder: ‘Als jij […] denkt dat je met haar een film kan gaan naspelen, heb je het nog niet helemaal begrepen broertje.’ Hij legt uit hoe het wel moet: lief zijn, de partner op haar gemak stellen, checken of ze het echt wel wil. Je moet het beiden fijn vinden, zegt hij, en ook dat dat zelfs in de wet staat. Voor Ties gaat er een wereld open.
Ga het gesprek aan!
Gelukkig is het nog niet te laat. Voor hem niet en ook niet voor de lezende jeugd. Chantal Traas heeft met Gesnapt! een spannend boek geschreven dat een aansprekend en serieus onderwerp als online pornobezoek en het verschil tussen lust en liefde op een toegankelijke manier beschrijft, maar ook gaat over andere jongerenthema’s als pesten, vriendschap, vapen en alcoholgebruik. Dat Ties Isa met haar blonde, glanzende, losvallende haar, gladde huid en volle lippen ‘waanzinnig mooi’ vindt, zegt natuurlijk iets over hem en zijn vrouwbeeld, maar is ook een beetje jammer voor de lezende meisjes die niet aan dat standaard schoonheidsideaal voldoen; dat de jongensleerlingen en docenten enigszins stereotype beschreven zijn dient in deze roman een goed doel.
Porno kijken vanaf 18 jaar is ok, zeggen de deskundigen, maar altijd met mate. Bovendien is het belangrijk dat volwassenen met jongere tieners praten over porno en echte intimiteit. Chantal Traas biedt met de jeugdroman Gesnapt! een handvat om dit gevoelige (taboe)onderwerp tussen tieners en volwassenen bespreekbaar te maken. Uitgeverij Kluitman heeft bij het boek een mooie lesbrief ontwikkeld met maar liefst negen opdrachten en een #gesnapt!-challenge waarmee een gratis klassenbezoek van de schrijfster te winnen is!
