De verhalenbundel Hoopvolle verhalen over het einde van de wereld is het eerste initiatief van Schrijvers voor Toekomst, een collectief van jeugdboekenschrijvers uit Nederland en België. Zij verenigden zich onder de noemer ‘Schrijvers voor Toekomst’, een groep jeugdboekenschrijvers die zich zorgen maakt over klimaatverandering. Hun eerste activiteit was om tijdens de scholierenstaking voor het klimaat op het Malieveld in september 2023 in Den Haag in gesprek te gaan met leerlingen, docenten en andere belangstellenden. De jongeren die daar aanwezig waren reageerden heel positief op hun aanwezigheid. Ze voelden zich gesteund en gezien. Al op de terugweg naar huis besloot een deel van hen dit boek te maken. Zij hebben de fantasie om verhalen te kunnen maken, en verhalen dragen bij aan inleving en begrip, zodat meerdere gezichtspunten en motieven kunnen worden beleefd en besproken. Met de verhalen wilden de schrijvers ‘jongeren die zich te veel zorgen maken over het klimaat geruststellen en jongeren die zich er weinig zorgen over maken wakker schudden, zodat we samen kunnen zorgen voor een duurzame toekomst’. Dat is ze in deze bundel goed gelukt: zowel de fervente klimaatdrammers als de mensen die het allemaal niet zo ernstig opnemen met klimaatverandering zien we in verschillende perspectieven voorbijkomen. Dat is een mooie opening voor gesprek.
Een mix aan stijlen en perspectieven
De vijftien verhalen verschillen allemaal qua stijl en vertelperspectief. Van sciencefictionachtig tot absurdistisch, zich afspelend in het heden, toekomst, of vertellend over een waargebeurde gebeurtenis. Overal komt het centrale thema (de gevolgen van klimaatverandering) terug, zij het in verschillende gradaties en met meer of minder drastische gevolgen. Zo is er voor elk wat wils en zal er altijd wel een verhaal (of meerdere) tussen zitten waarin je je thuis voelt of waarmee je een klik hebt. Het knappe aan de verhalen is dat ze je in kort tijdsbestek meteen meevoeren in een wereld, omgeving en leefstijl die vaak heel anders is dan de huidige. Je zit in één keer in het verhaal en vrijwel meteen kun je je inleven in de personages. Het taalgebruik sluit goed aan bij de doelgroep jongvolwassenen. Elke auteur laat zijn eigen stijl zien en daardoor is de inkleuring en invulling van het thema klimaatverandering veelzijdig. Daarmee wordt het doel van de auteurs goed gehaald: er zijn verschillende perspectieven over hoe we als mensheid ergens zouden kunnen komen en daarmee is dit boek een mooie leidraad tot gesprek. Welk perspectief spreekt je het meeste aan? Welke oplossing zou de voorkeur hebben?
De verhalen vragen om een boek
Het nadeel van een verhalenbundel is dat je steeds moet kunnen schakelen: zit je net lekker in een verhaal en de setting waarin het zich afspeelt en dan is het alweer afgelopen. Wat zou een jonge lezer doen als er twee verhalen achter elkaar niet helemaal pakken? De kans is aanwezig dat deze het dan weg legt en niet verder leest. Dat is in dit geval jammer, want de verhalen in deze bundel zitten erg goed in elkaar en nemen je snel mee. We zien verschillende uitwerkingen van wat de gevolgen kunnen zijn van wel of juist niet ingrijpen en hoe de wereld er dan uit ziet. De titel belooft hoopvolle verhalen. Dat valt tegen, hoewel wel gesteld kan worden dat het hoopvol is hoe mensen de weerbaarheid hebben om in moeilijke omstandigheden toch kansen te blijven zien en oplossingen proberen te vinden.
Wat knap is aan dit boek is dat alle schrijvers, stuk voor stuk, in staat zijn om in kort bestek een vaak totaal andere sfeer en leefomgeving neer te zetten. Eigenlijk bevat elk verhaal al alle ingrediënten die nodig zijn voor een heel boek. De setting, de tijd, de personages, het conflict, de opbouw: alles is goed verzorgd. Dat ze kunnen schrijven staat vast! Elk verhaal heeft het in zich om uitgewerkt te worden tot een boeiende roman. Dat zou ook helpen om langer en meer geïnterneerd inleving te kunnen houden met de personages en de wereld waarin zij zich begeven.
Aan de andere kant heeft het enigszins fragmentarische karakter van deze verhalenbundel als voordeel dat er veelkleurigheid en een breed perspectief aan opvattingen en ideeën voorbijkomt. Dat is immers ook wat de schrijvers voor ogen hadden. Het nodigt uit tot gesprek.
De wereld vergaat niet. Maar het oude vertrouwde wel
Mooi zijn de verschillende perspectieven: het kleine verzet van een jongen die een band van een SUV leeg laat lopen (maar die SUV blijkt wel van de vader van zijn stille liefde), een robot die wil leren kussen, een bacterie die plastic kan verteren (waardoor er niks meer overblijft), de overbewuste ecologisch huizenbezitter die een boom wil kappen omdat die teveel schaduw op de zonnepanelen geeft, het meisje dat als enige niet kan ‘flashen’ (genetische teleportatie), de zoon van een boerenfamilie die nadenkt over hoe hij toekomstbestendig en neutraalvriendelijk zou kunnen boeren, vliegtuigen die zwavel in de atmosfeer spuiten om het zonlicht tegen te houden en zo oververhitting voorkomen, het orkest met koor dat op de snelweg uit protest Mozarts ‘Dies Irae’ (dag van toorn) speelt. En het prachtige verhaal van Anna Woltz over een lift die door overmatig stroomgebruik blijft hangen waardoor een puber, die van plan is te gaan flyeren voor het milieu opgesloten raakt met een spannend knappe jongen die daar helemaal niet mee bezig is. Hij maakt zich juist druk om hele andere zaken, zoals oorlogen, arbeidsmisstanden en gebrek aan thuiszorg. Al pratende, in de broeiende hitte van die lift, ontstaat wederzijds begrip.
De gemene deler is dat de wereld niet vergaat, maar dat er wel degelijk iets serieus aan de hand is en dat we als mens moeten leren omgaan met veranderingen. Het oude vertrouwde waaraan we gewend zijn geraakt zal verdwijnen. We moeten ons aanpassen aan een nieuwe werkelijkheid. En de mens is veerkrachtig genoeg om daar mee om te kunnen gaan, zich aan te passen en er het beste van te maken.
De Jonge Klimaatbeweging
De omslag van het boek is ontworpen door ‘bij Barbara’ en is gedrukt op papier dat gemaakt is van landbouwafval. De oranje uitstralende zon die wordt overstemd door de grote zwart gekaderde letters van de titel, geeft het boek de indruk van een protest-manifestatie-poster op gerecycled papier.
Het boek is zonder winstoogmerk uitgegeven, een deel van de opbrengst wordt gedoneerd aan de Jonge Klimaatbeweging.
De schrijvers van de verhalen in dit boek zijn: Fikry El Azzouzi, Mark Boode, Tom de Cock, Thijs Goverde, Marc ter Horst, Marco Kunst, Elin Meijnen, Milouska Meulens, Marloes Morshuis, Rima Orie, Mijke Pelgrim, Maria Postema, Esther Walraven, Anna Woltz en Zindzi Zevenbergen.
