In ons leven krijgen we op allerlei manieren te maken met het onvermijdelijke verdriet en gemis dat bij de dood hoort. Dat geldt niet alleen voor volwassenen maar ook voor kinderen. Hoe ga je daarmee om als ouder, grootouder, leerkracht of iemand anders die dicht bij een kind staat? Wat zeg je? Hoe kun je troost bieden? Woorden zijn in deze situaties soms moeilijk te vinden en met kinderen praten over de dood kan ingewikkeld zijn. Mireille Geus geeft in Papa, ik mis je op een troostende, krachtige en, waar het kan, luchtige manier woorden aan gemis.
Wanneer je zelf de woorden niet kunt vinden
Poëzie is uitermate geschikt om woorden te geven aan gevoelens, wanneer je zelf de woorden niet kunt vinden. Gelukkig is er een groeiend, waardevol aanbod van poëzie voor kinderen. Er zijn alleen nog niet zoveel gedichten te vinden die over dood en rouw gaan. Ook Geus liep hier tegenaan toen ze als jong meisje haar moeder verloor. Ze had er behoefte aan om te lezen over hoe het was, hoe het voelde, wat zo’n grootse gebeurtenis teweegbracht, maar vond dit niet in kinderboeken. Jaren later is ze het boek dat ze als negenjarig meisje miste zelf gaan schrijven. Niet met gedichten over haar moeder, dat was voor Geus nog te heftig. Ze schreef 21 gedichten over het verliezen van een vader. Dit betekent echter niet dat deze gedichten alleen waardevol zijn als iemand een vader verliest. Waar in de gedichten vader staat, kan in de meeste gevallen ook heel goed moeder, ouder of een ander persoon ingevuld worden.
Van verbijstering naar aanvaarding
In de gedichtenbundel Papa, ik mis je doorloopt Geus de vijf stadia van rouw: ontkenning, woede, onderhandeling, depressie en uiteindelijk aanvaarding. Het zijn los te lezen gedichten, maar ze vertellen samen een compleet verhaal. Van de allereerste hevige schrik, de verbijstering en het ongeloof (‘Dood was voor mij een vreemde / hij stelde zich niet voor / maar kwam gewoon binnen / en sloop naar mijn vaders kantoor’), naar de aanvaarding (‘Ik ben zo trots dat jij mijn vader was / dat jij mijn vader bent’).
Het is knap hoe Geus woorden weet te geven aan zoiets groots en indringends als de dood en het bijkomende verdriet en gemis. Geus weet met haar gedichten op haast kinderlijke wijze de gevoelens te benoemen, waarbij ze de spijker op de kop slaat zonder dat het te zwaar wordt. Doordat de gedichten zijn geschreven vanuit de blik van een kind, zit er naast ontroering hier en daar een soort luchtigheid in (‘Wat niet helpt. Een vis krijgen / die de hele tijd / pa-pa, pa-pa, pa-pa / zegt in zijn kom / Wat zou er gebeuren / als ik ‘m geen / eten meer geef?’). Geus weet als geen ander hoe het is om jong een ouder te verliezen, en hoe ze deze gevoelens van verdriet en onbegrip door de ogen van een kind weet te verwoorden in deze bundel is bijzonder en knap.
Gedichten en illustraties raken
Dat de bundel voor kinderen geschreven is, betekent niet dat volwassenen dit boek links moeten laten liggen. De gedichten ontroeren vaak al vanaf de eerste zinnen.
‘Het wordt tijd dat je terugkomt, pap
ik ben alweer een streepje groter
mijn tanden staan nu recht
de plant in mijn kamer is verpot
ik ben zelfs overgegaan
(…)
Zullen we weer samen een wedstrijdje doen?
Maakt niet uit in wat
je mag zelfs winnen.
(…)
PS. Ik zet mijn naam er niet bij, want je bent me toch niet vergeten?’
Waar kinderen zich door het taalgebruik goed kunnen inleven in de situaties die worden beschreven, herkennen volwassenen een diepere laag die Geus in de gedichten meegeeft. De prachtige illustraties van Evy van Guyse zijn een waardevolle en rake toevoeging in het geheel. Met haar manier van illustreren en de keuzes die ze in haar illustraties maakt weet ze de luchtigheid die soms uit de gedichten spreekt te onderstrepen, maar ook de verdrietige kant precies goed weer te geven.
Waardevolle aanvulling
Papa, ik mis je is een boek om in de boekenkast te hebben staan. Om het te kunnen pakken en te genieten van prachtige, ontroerende poëzie. Om te gebruiken bij verlies en rouw. Om woorden te geven aan gevoelens van verdriet en onbegrip. Het is een waardevolle bundel om in te kunnen zetten in een klas die te maken krijgt met verlies. De gedichten zijn troostvol en bieden een handleiding om door te praten over moeilijke onderwerpen als verlies en rouw.
© illustratie: Evy Van Guyse, uit Papa ik mis je van Mireille Geus, een uitgave van Lemniscaat 2023
