Wie denkt dat klein zijn betekent dat je niets kunt veranderen, heeft Cipollino nog niet ontmoet. In De avonturen van Cipollino staat deze onverwachte held centraal: een klein uitje met een groot rechtvaardigheidsgevoel. In de eerste Nederlandse vertaling van de Italiaanse klassieker van Gianni Rodari uit 1951 ontdekken jonge lezers een verhaal dat speels en fantasierijk is, maar tegelijk scherp en maatschappijkritisch.
Cipollino (letterlijk ‘kleine ui’) is jong, slim en vastberaden. Wanneer zijn vader ten onrechte gevangen wordt gezet door de autoritaire Prins Limone, besluit Cipollino niet stil te blijven zitten. Hij trekt eropuit om te leren, vrienden te maken en het onrecht te bestrijden. Niet met geweld, maar met humor, vindingrijkheid en samenwerking.
Als afkomst je lot bepaalt
Rodari zet al vroeg de toon met woordspelingen en ironie. De familie van Cipollino wordt geïntroduceerd als gewone, goedbedoelende figuren, die door hun afkomst weinig geluk kennen. Dat maakt Rodari duidelijk met een luchtige, maar treffende opmerking.
‘Het waren keurige kereltjes, laat dat duidelijk zijn, maar geen geluksvogels. Want tja, als je als ui ter wereld komt, staat het huilen je nu eenmaal nader dan het lachen.’
De grap is simpel, maar onderstreept meteen een belangrijk thema van het verhaal: wie je bent en waar je vandaan komt, bepaalt in deze wereld in hoge mate je kansen.
Groenten, fruit en dieren
Het verhaal speelt zich af in een absurde wereld waarin groenten, fruit en dieren de hoofdrollen vervullen. Toch zijn de machtsverhoudingen pijnlijk herkenbaar. Prins Limone onderdrukt het volk met hoge belastingen en willekeurige straffen. Zijn leger bestaat uit de Citroentjes en zijn handlanger Ridder Pomodoro misbruikt zijn positie ook.
Daartegenover staat een bont gezelschap van gewone burgers, onder wie burggraaf Kersje, meneer Courgette en Aardbeitje, die samen met Cipollino in verzet komen.
Niet voor iedereen eenvoudig
Rodari’s speelse en humoristische stijl verhult serieuze thema’s als vrijheid, rechtvaardigheid en solidariteit. Die gelaagdheid maakt het verhaal rijk, maar ook complex. De vele personages, de uiteenlopende situaties en de omvang van het boek vragen een zekere leeservaring, waardoor het boek niet voor alle kinderen even toegankelijk is.
Het uitgebreide personageoverzicht aan het begin biedt houvast en nodigt uit tot terugbladeren om het overzicht te bewaren. Tegelijk zorgen de korte hoofdstukken, met sprookjesachtige titels die beginnen met ‘waarin’ en zijn genummerd in Romeinse cijfers, voor structuur binnen het geheel.
Lachwekkend onrecht
Opvallend is hoe Rodari taal gebruikt om machtsmisbruik belachelijk te maken. Belastingen op stormen en mist, rechtszaken die nergens over gaan en autoriteiten die te dom zijn om goed te tellen: het zijn komische elementen die tegelijk kritiek leveren op systemen waarin macht belangrijker is dan menselijkheid.
Ook in de dialogen laat Rodari zien hoe humor een manier is om dreiging en ongelijkheid te ondermijnen. Wanneer mevrouw Pompoen wordt aangesproken door de Beer, lijkt zij in eerste instantie het zwakkere personage. De Beer spreekt haar zogenaamd hoffelijk toe, maar zijn hongerige blik verraadt een dreiging. Met een scherpe, humoristische tegenreactie draait mevrouw Pompoen de machtsverhouding echter om. Een eenvoudige, maar veelzeggende grap. Wie slim is met taal, laat zich niet zomaar intimideren.
‘“Wat ziet u er verrukkelijk uit, mevrouw Pompoen,” zei de Beer, terwijl hij zijn lippen aflikte.
“Ik mag u ook, Meneer Beer, maar ik zou u nóg leuker vinden in een stoofpot.”’
Kleine held, groot hart
Naast het politieke aspect is De avonturen van Cipollino ook een verhaal over vriendschap en volhouden. Cipollino staat er vaak alleen voor, belandt meerdere keren in de gevangenis en ziet zijn vader steeds zieker worden. Toch verliest hij zijn moed niet. Hij blijft vertrouwen op zijn vrienden en op het idee dat samenwerking sterker is dan angst.
Karakters die tot leven komen
De illustraties van Chiara Baglioni ondersteunen het verhaal op subtiele wijze. Ze zijn kleurrijk en helder, met veel oog voor expressie en karakter. De figuren zijn duidelijk herkenbaar en versterken de humor en de sfeer van het boek.
Klein zijn en toch verschil maken
Hoewel het boek meer dan zeventig jaar geleden werd geschreven, voelt het verrassend actueel. Thema’s als machtsmisbruik, vrijheid en burgerlijke ongehoorzaamheid blijven relevant, ook voor jonge lezers van nu. Tegelijk blijft het verhaal hoopvol: verandering is mogelijk, zelfs als je klein bent.
‘Vrijheid betekent dat niemand over je beslist,’ antwoordde Cipollino. ‘Dat je kunt gaan en staan waar je wilt.’
Een waardevolle klassieker
In een wereld vol groenten, fruit en dieren toont een kleine held hoe humor, vindingrijkheid en samenwerking onrecht kunnen bestrijden. Het verhaal nodigt uit tot gesprek.
Ondanks de vele personages en uiteenlopende situaties, biedt het verhaal een onvergetelijke leeservaring en blijft het ook oudere lezers boeien door de gelaagdheid en scherpe maatschappelijke thema’s. Wie zich laat meeslepen door Rodari’s absurde wereld, ontdekt dat zelfs een kleine held groot verschil kan maken, een tijdloze boodschap die jong en oud blijft inspireren.
Illustraties: Chiara Baglioni.
