Clickbaits, de koppen boven artikelen die iets spannends suggereren dat niet wordt waargemaakt, maar je intussen wel hebben overgehaald er op te klikken: internet is er van vergeven. Jan Paul Schutten past ze diverse keren toe in zijn boek Schaam je gerust dood voor je ouders. De titel zelf is er al zo één. Je slaat het boek toch sneller open dan wanneer er ‘Tips waar tieners wijzer van worden’ of iets dergelijks op het omslag had gestaan. Met clickbaits (te vertalen als ‘klik-aas) op internet zit je voor je het weet in een fuik. Binnen de kortste keren word je overspoeld met door algoritmes gestuurde informatie waar je niet om gevraagd hebt, maar die wel effect op je dagelijkse doen hebben.
Schutten maakt er niet alleen gebruik van, maar legt ook in heldere bewoordingen uit hoe het werkt en waarom je geneigd bent dat soort koppen aan te klikken. Waarom we dat doen heeft alles te maken met hoe ons brein en onze hormonen werken. Daar weet Schutten het nodige van, want hij schreef in 2014 al samen met Dick Schwaab Jij bent je brein dat weer min of meer een jongerenversie was van Schwaabs Wij zijn ons brein.
Tegendraads
Schaam je gerust dood voor je ouders bespreekt van alles waar pubers (de auteur gebruikt het woord ‘tieners’ omdat dat lekker allitereert in de ondertitel: en andere toptips voor je tienertijd) mee te maken kunnen krijgen: hoe je vrienden maakt, wat je kunt doen als je gepest wordt, wat stress en verslaving met je doen, hoe je het beste kunt studeren enzovoort. Dat doet Schutten in hapklare brokjes en in aanstekelijke bewoordingen. De bont gekleurde illustraties in het boek van Emma Ringelding doen daar nog een schepje bovenop.
Schutten houdt van tegendraadsheid. Dat zie je aan zijn tussenkopjes in de negen thematische hoofdstukken, zoals: ‘Erger je je vaak ergens aan? Mooi zo!’ en ‘Gooi je telefoon maar uit het raam en je tablet erachteraan’. Een aantal keren begint hij zijn onderwerp met een testje dat vooral de fantasie op gang moet brengen. Om te laten zien wat introvert en extravert is staat bijvoorbeeld de vraag wat je het liefste zou kunnen, jezelf onzichtbaar maken of gedachten van anderen kunnen lezen. De tekeningen van Ringelding doen ongeveer hetzelfde. Als je verlegen bent weet je vaak niet wat je moet zeggen. De gouden tip is om een compliment te geven of iets aardigs op te merken, als je het maar meent. Daarboven staat dan een plaatje van een verlegen jongen die tegen een kaal iemand zegt: ‘Wat zit je haar leuk?’ (let op het aarzelende vraagteken).
Hormonen
Als puber sta je tegenover verleidingen als roken, drinken, gokken, maar ook pesten. Allemaal begrijpelijk als je bedenkt dat je een behoefte hebt om bij een groep te horen. Dan neem je gedragingen over uit angst te worden afgewezen. Schutten geeft tips voor hoe je aan zelfvertrouwen kunt werken, echte vrienden maakt en je minder gaat opsluiten. Bij pesten legt hij uit: ‘Je moet bedenken dat het niet door jou komt. Als jij niet bestaan had, dan hadden pesters iemand anders uitgezocht. Het gaat hen niet om jou, maar om het effect dat ze willen krijgen, bijvoorbeeld de aandacht of het gevoel dat ze macht hebben’.
Aan zelfvertrouwen kun je op meerdere manieren werken. Bijvoorbeeld ook door voldoende slaap omdat bij gebrek daaraan je testosteronspiegel daalt als een bungeejumpend nijlpaard. Goed slapen is trouwens ook beter voor je studieprestaties. Uitgerust op je examen verschijnen geeft betere resultaten dan de hele nacht op feitjes stampen. Onder de studietips verwijst Schutten verder naar de techniek om ook tijdens het blokken rust in te bouwen door de zogenaamde pomodorotechniek. Die is genoemd naar de Italiaanse bedenker die een kookwekker in de vorm van een tomaat (een pomodoro) gebruikte om hem te waarschuwen dat hij op tijd moet pauzeren.
Rotfilmpje
Schutten gebruikt beeldende metaforen: eenzaamheid is door een woestijn lopen met het gevoel dat je verdrinkt en chatten op sociale media is te vergelijken met dingen eten waar geen voedingsstoffen in zitten. Dat laatste in het hoofdstuk over omgang met je telefoon waarin ook weer een grappige tekening van een jongen die zich zo ergert aan een filmpje dat hij het aan al zijn bekenden gaat doorsturen om te laten zien wat voor rotfilmpje het is.
Schaam je gerust voor je ouders is een grappig en speels boek waaruit een puber veel kan opsteken zonder vermanende ouders in zijn buurt.
