Op wereldreis met Marco Polo, wie wil dat nou niet? In De wonderverteller van Lida Dijkstra kan dat. Prachtige kunstwerkjes van Djenné Fila illustreren in dit boek de avonturen van de wereldberoemde wereldreiziger. Hij trekt van het 14e eeuwse Genua naar Jeruzalem en verder richting Azië door het land van de Tataren en de woestijn tot aan de Chinese kust -en terug over zeeën en oceanen. Voor hoofdpersoon Topina -én voor de lezers- gaat er een wereld open.
Topina is de geuzennaam van de jonge staatarme wees Maria del Pietra die in de gevangenis in haar geboortestad Genua werkt waar Marco Polo opgesloten zit. De twee hebben al snel een klik: zij valt voor hem omdat ze gegrepen wordt door de magie van zijn verhalen over verre landen en vreemde volken, hij voor haar omdat ze met ‘een groots idee voor zo’n klein opdondertje’ komt, waardoor zijn verhalen en avonturen kunnen worden opgeschreven. ‘Kleine muis’, Topina, noemt Marco Polo haar en die naam bevalt haar beter dan haar eigen naam. Door zijn bijnaam voor haar voelt het alsof ze een geheim verbond met hem heeft gesloten. Dat is ook wel een beetje zo, want ze faciliteert met list en bedrog verboden bezoekjes van schrijver Rustichello da Pista aan Marco Polo. De beroemde wereldreiziger vertelt, Rustichello schrijft en Topina luistert eindeloos en geniet ademloos. Het verhaal wordt een raamvertelling waarin ze meereist en Marco’s levensverhaal en avonturen meebeleeft.
Buiteltaal
Topinia heeft soms last van zelfbenoemde ‘buitelzinnen’, ze kan een flapuit zijn die meer zegt dan ze zou willen of dan verstandig voor haar is. Schrijfster Dijkstra bezigt buiteltaal: origineel en grappig taalgebruik waarmee ze de lezer trakteert op impressionistische neologismen als ‘beviezevoetstapt’ en ‘gekoekbakt’. Kamelen zijn ‘taaier dan touw’ en mannen begroeten elkaar met ‘hoekige kloppedeklop-mannenomhelzing’. Haar taal zingt niet alleen naar vorm, ook inhoudelijk verrast ze veelvuldig. ‘De wereld is zo groot dat ik de randen nooit ergens heb kunnen ontdekken’, laat ze Marco Polo zeggen. Over koning Acatu, die ongehuwd blijft, merkt ze op dat hij misschien niet van trouwen hield, misschien niet van vrouwen. De wereld wordt met een open, onbevangen blik bekeken en beschreven.
Ondertussen leren Topina en de lezers aan de lopende band over landen, volken en gebieden die Polo aandoet, zoals de Tataren, moordende woestijngebieden en Djenghis Khan en zijn opvolgers. Topina maakt kennis met vreemde dieren als kamelen, olifanten en kraanvogels en met wereldse wijsheden. Als Marco Polo vertelt over boeddhisten die geen dier kwaad doen en alle wezens even belangrijk vinden, is ze zeer geïnteresseerd. ‘“Boeddhist, kun je dat zomaar worden?”, vraagt ze. Polo’s zoektocht naar de juiste woorden als hij de autocratische vorst Cocacin ergens van moet overtuigen en kiest voor een slijmagetactiek doet denken aan de huidige West-Europese benadering van een overzeese wereldleider: “Heer, het wordt tijd om het westen te laten weten dat de allergrootste, allerbelangrijkste heerser van de wereld hier […] leeft”.’
Verhalen die helpen
Schrijver Rustichello houdt ondertussen de grote lijn in de gaten. Af en toe vraagt hij om wat meer spektakel, omdat de lezer dat wil, soms kapt hij Polo af omdat het boek anders te dik wordt. Gebeurtenissen uit de verhalen zetten Topina aan het denken over haar kleine wereld, haar onbekende familie, over vriendschap en over de vraag wie zij zelf is en wil zijn. ‘Verhalen kunnen helpen en helen’, zegt Marco Polo tegen haar. Topina ervaart de kracht van literatuur die letterlijk en figuurlijk een blik werpt op een andere wereld en nieuwe werelden opent.
Lida Dijkstra en Djenné Fila dragen met deze historische jeugdroman op vele niveaus bij aan kennis, schoonheid, zelfinzicht en leesplezier. De jury van de Thea Beckmanprijs heeft dat ook erkend. De Wonderverteller staat op de langelijst van de Thea Beckmanprijs 2025, een jaarlijkse prijs voor het beste historische jeugdboek dat niet alleen goed geschreven is, maar de lezer ook op een geloofwaardige manier meeneemt naar het verleden.
