Antarctica wordt bedreigd door opwarming maar ook door de jacht op minerale rijkdommen in de bodem en door groeiend toerisme. In het seizoen 2022/2023 gingen er meer dan 100.000 mensen op een cruise naar toe. Marieke ten Berge en Eva Moraal zouden dat ook graag eens doen, schrijven ze in hun (na Polder) tweede gezamenlijke boek, Zuid: ‘Toch hebben we het niet gedaan en we zijn het ook niet van plan. Wij reizen net zo goed, maar dan via de beelden en woorden van de dieren in dit boek’.
Zuid is de tegenhanger van Noord uit 2021, dat illustratrice Ten Berge maakte met teksten van Jesse Goossen. Met Eva Moraal als verhalenverteller is de basis niet veranderd. De drie genoemde boeken vallen op door de geweldige linosneden van Ten Berge, terwijl ook de vormgeving en indeling gelijksoortig zijn: bij de paginagrote prenten steeds een pagina tekst met trefwoorden in kleur en een kader met kerngegevens over het dier, de habitat, lengte, gewicht en levensduur en populatie.
Ook in Zuid paraderen de dieren in alfabetische volgorde langs, de ene wat luidruchtiger en patseriger dan de ander. Het meest voorkomende dier is de Antarctische krill. Van die diersoort zijn er met 200 miljoen ton in aantal het meeste. Dat moet ook wel want de andere 34 vogels, vissen, zoogdieren en andere bewoners van het continent lusten deze garnaalachtige maar wat graag. De Belgica Antarctica, een piepkleine mier, kan ze dan weer niet aan; die leeft uitsluitend van landalgen en mos en dergelijke.
Jezus
Er duiken en vliegen en lopen dus nogal wat beesten rond in het boek, in allerlei soorten en maten. Wie dacht dat een pinguïn gewoon een pinguïn is zal verbaasd zijn deze in dit boek in zeven variëteiten tegen te komen. En dat zullen ze vast niet allemaal zijn. De filmsterren uit The March of the Penguins zijn Keizerpinguïns, maar Moraal en Ten Berge laten daarnaast bijvoorbeeld de Ezelspinguïn en de Macaronipinguïn aan het woord. De makers hebben – vooral in de teksten – oog voor detail en anekdotes. Zo komen we te weten dat de kolossale inktvis als kleintje op het menu staat van de Antarctische tandvis, die op zijn beurt weer het vaste hapje is van die inktvis zodra hij volwassen is.
In de verhalen komen vaste onderwerpen steeds terug: het maken van nesten (bij vogels), de biotoop (die ontzettend groot kan zijn, zoals in het geval van Wilsons stormvogeltje, dat van Antarctica naar Japan en Noord-Amerika pendelt), de vijanden, het voedsel, het vinden en versieren van een partner en de opvoeding van de jonkies. En er zijn natuurlijk bijzonderheden zoals het feit dat het genoemde stormvogeltje over water kan lopen en daarom in Engeland Jesus bird heet of het Zuid-Georgisch alkstormvogeltje dat door water kan vliegen.
Grappig is ook hoe schrijfster Moraal de hoofdpersonen van verschillende verhalen tegen elkaar laat opbieden. De zandloperdolfijn vindt zichzelf mysterieus omdat wetenschappers nog weinig over hem weten, maar de zuidelijke butskop bluft zich daar weer met gemak bovenuit.
Fotograaf
Moraal put veel uit Angelsaksische bronnen (literatuur en websites) zoals blijkt uit uitstapjes naar Engelse benamingen. Dat stoort totaal niet, maar enkele keren zijn er verwijzingen die niet iedereen zal herkennen en die misschien wat uitgelegd hadden mogen worden. Kent iedereen het verhaal over ‘Mother Carey’s chickens’ bijvoorbeeld? En niet iedere lezer zal de filmbeelden van fotograaf Paul Nicklen van National Geographic uit 2009 (alweer veertien jaar geleden) op het netvlies hebben bij dit verder niet toegelichte citaat van het zeeluipaard: ‘Al vind ik dat jullie ook moeten weten over die ene man met die camera. Daarin zag ik mezelf gespiegeld. Ik vond hem maar zielig en voerde hem wel vier dagen levende en dode pinguïns. Niet dat hij er ook maar eentje aannam. Pfft’.
Aan de andere kant. Zoiets stimuleert lezers van Zuid misschien om daadwerkelijk in de talloze links te duiken die achterin het boek zijn opgenomen. Het is met Ten Berge en Moraal heerlijk toeven op de Zuidpool.
