Mijn oudste achternichtje (7,5 jaar) is lid van een scoutsgroep in haar woonplaats. Ter ere van de aankomst van de Sint in de stad, werd er een wedstrijd georganiseerd door alle plaatselijke scoutsgroepen. Bedoeling was een liedje en een dansje maken voor de goedheilige man. De scoutsgroep die op sociale media de meeste likes kreeg, won de wedstrijd. Dat bleek de groep van mijn achternichtje te zijn. Als beloning mochten ze samen met de Sint op het grote podium staan en daar hun act ten tonele brengen. Je kan je absoluut vragen stellen bij dit soort wedstrijden, maar de groep had wel volgens de regels gespeeld en eerlijk gewonnen. Voor iedereen dus oké zou je denken, maar groot was mijn verbazing toen er plots boe-geroep klonk uit het publiek. Bleek dit geroep uit de kelen te komen van de verliezende groepen én hun begeleiders.
Wat bezielde hen? Afgunst? Ergerden ze zich aan het feit dat de winnende groep iets had, dat zij niet hadden, maar wel heel graag wilden hebben, namelijk de overwinning en succes? Daar lijkt dit boe-geroep toch echt wel op. Dit soort relatief milde afgunst hoeft niet per se schadelijk te zijn en kan zelfs een evolutionair voordeel hebben. Je gaat nadenken, vergelijken en eventueel beter je best doen, waardoor jouw succes en sociale status zich kunnen uitbreiden. Met de juiste omkadering had de milde afgunst van de jonge scouts dus kunnen leiden tot groei en zelfverbetering. Alleen volgde die omkadering niet, integendeel. ‘Als wij niet op dat podium kunnen staan, dan saboteren we jullie show maar.’ Dat is afgunst die niet meer zo mild is en die behoorlijk schadelijk kan zijn. Daarnaast heb ik ook sterk de indruk dat dit soort naijver, zich helaas vaker voordoet dan vroeger.
Hoe komt dat? Onze hersenen zijn eigenlijk ontwikkeld voor het leven in kleine groepen (+/- 50 tot 150 mensen) en voor realistische, zichtbare vergelijkingen; niet voor de duizenden vergelijkingspunten en gefilterde successen op de sociale media van vandaag. Vroeger kon je in je eigen kleine gemeenschap gewoon zien waarom iemand meer succes had dan jij (bijvoorbeeld omdat hij een grotere inspanning leverde) en kon je proberen zijn succes na te volgen. Zo leidde afgunst tot actie en vaak ook tot verbetering. Nu zie je op sociale media alleen het grotere succes van iemand, zonder context, wat makkelijk tot langdurige frustratie en excessieve afgunst kan leiden. Bovendien wordt dit soort afgunst hoe langer hoe meer openlijk geuit en als normaal beschouwd, terwijl ze eigenlijk behoorlijk kwaadaardig is.
Niet fraai, maar kunnen we er ook iets aan doen? Minder vergelijkingsprikkels blijken tot een rustiger emotioneel systeem te leiden en daardoor ook tot minder afgunst. Laat al je apparaten dus wat vaker voor wat ze zijn en pak een boek! Lees bijvoorbeeld het toepasselijke Offline van Marco Kunst, met prachtige futuristische illustraties van Yannick Pelegrin. In het jaar 2046 woont tiener Mike op een boerderij en staat hij op het punt te verhuizen naar Nieuw Babylon, de grote stad waar iedereen online is. Zijn ouders kunnen het beheer van de boerderij vanop afstand regelen en de robots voeren alle taken uit. Dat geldt niet voor Adelaar, de woonplaats van een kleine groep mensen die zich verzetten tegen alle moderne technieken. Alles wordt er nog met de hand gedaan, er worden verhalen verteld rond het kampvuur en Demer, Mike’s enige vriendin, woont er ook. Het vertrek naar de stad geeft Mike een dubbel gevoel: hij gaat Demer missen maar tegelijkertijd kijkt hij ook uit naar die grote spannende stad. De stad blijkt nog fascinerender dan Mike zich had voorgesteld. Dan ontmoet Mike een oude man met een pratende hond die hem waarschuwt voor een groot gevaar …
