De Noorse schrijfster Ingvild Bjerkeland heeft met Beesten, vertaald door Kim Liebrand, een spannend jeugdboek geschreven voor kinderen vanaf tien jaar.
In de eerste zin van het boekje wordt de toon gelijk gezet: ‘De kraaien hadden zich als een zwarte donsdeken op het lichaam verzameld.’ Daar ligt een mens bedekt door lijkenpikkers. De verhoudingen worden ook direct duidelijk. De dertienjarige Abdi probeert zijn kleine zusje Alva, die nog maar vijf jaar jong is (vijfeneenhalf!), te beschermen tegen dit soort enge dingen door geruststellend te liegen dat het maar een ree is waar de kraaien zich aan tegoed doen. Hij moet hen beiden veiligstellen voor raadselachtige beesten die het land binnengevallen zijn en iedereen aanvallen. Abdi wordt als een Michiel uit Terlouws Oorlogswinter snel volwassen en realiseert zich dat ook. ‘De oude ik – de jongen die over zijn huiswerk klaagde […] de jongen die het veel werk vond om de vaatwasser uit te ruimen – die jongen had dit nooit overleefd.’ Hij is zich ervan bewust dat zijn zusje van hem afhankelijk is en op hem vertrouwt. De kleine Alva is een kind dat speelt, tekeningen maakt en haar eigen fantasiewereld creëert maar ook zij verandert merkt Abda op, als hem opvalt dat ze niet meer zeurt over onbenullige zaken.
Vluchten
Hun moeder is waarschijnlijk al aan de beesten ten prooi gevallen. Toen zij hun huis aanvielen maande ze de kinderen te vluchten voor hun leven en haar achter te laten, wat de kinderen dan daadwerkelijk doen. Abdi en Alva, te jong eigenlijk om zichzelf te kunnen redden, trekken door bossen en onherbergzame gebieden richting Djupevik aan de Noorse kust. Daar hopen ze met een boot te kunnen ontkomen naar Fair Isle, een eilandje in de Noordzee waar hun vader werkt als ornitholoog.
De bedreigende beesten zijn lang en bedekt met een gladde, zwarte vacht. Ze hebben vervaarlijke klauwen met dikke nagels als lange, scherpe zwaarden en een vals gezicht met zwarte ogen. Abdi en Alva weten er een aantal maal ternauwernood aan te ontkomen wat vele spannende scènes oplevert. De kinderen (en de lezers!) hebben amper tijd om bij te komen van de avonturen die ze beleven. Ze lijden honger, slapen ’s nachts vaak onveilig buiten in de kou en Alva wordt ziek. Af en toe vinden ze een veilige schuilplek in een verlaten huis, maar keer op keer duikt er een nieuw gevaar op, bijvoorbeeld als een groepje agressieve mannen hun pleisterplaats binnendringt. Abdi is bij tijden wanhopig onzeker en eenzaam.
Op een gegeven moment hebben ze geen andere keus dan een bulderende rivier met een sterke stroming en scherpe rotsen in te duiken. Wonder boven wonder overleven ze deze oversteek, mede dankzij de lieve Lucia die aan de overkant woont. Zij is haar hele gezin kwijtgeraakt na een aanval van de beesten, maar heeft nog veel liefde te geven. Lucia heeft besloten haar huis niet te verlaten en verzekert de kinderen dat ze bij haar veilig zijn. Tijdelijk, naar blijkt. Wat ook blijkt, is dat Abdi en Alva inmiddels dicht bij de kust zijn. Daar ligt helaas niet een fatsoenlijk schip op hen te wachten dat hen verantwoord over de zee zal vervoeren, zoals Abdi in zijn kinderlijke naïviteit had verwacht en gedacht … Er liggen kwetsbare rubberbootjes, er staan rijen mensen en onbetrouwbare sujetten vragen veel geld voor de oversteek en voor reddingsvesten.
Allegorie
Het verhaal alludeert duidelijk op ongrijpbare gevaren die onze wereld en ons leven bedreigen en op bestaande wantoestanden. Dit is geloofwaardig neergezet vanuit het jeugdige perspectief van de jonge Abdi, zijn angst, ontreddering en reflecties. Bjerkeland en haar vertaalster hanteren bovendien een verzorgde schrijfstijl met originele, mooie metaforen: ‘Binnen in mij voelde de angst als een grote zwarte vogel. Hij fladderde panisch met zijn vleugels.’ Later: ‘Mijn angst had zijn vleugels ingevouwen […].’
Schrijfster Ingvild Bjerkeland heeft meerdere kinderboeken en young adultboeken geschreven en heeft met ‘Udyr’, Beesten, in 2023 de Noorse ARKs Barnebokpris gewonnen, een door jeugdlezers toegekende prijs. Beesten was ook genomineerd voor de Kinder- en Jeugdliteratuurprijs van de Noordse Raad, een jeugdliteratuurprijs voor boeken uitgegeven in de Scandinavische talen.
