‘“Ik benoem jullie allebei tot gangmonitor,” zei schoolhoofd Wombat. “En dat is niet omdat jullie monitorhagedissen zijn,” voegde ze er snel aan toe.’ Toeval, zegt ze, als Zack opmerkt dat alle andere gangmonitors ook… Wat volgt is een eerste hoofdstuk waarin Zack, zijn vriend Daniël en schoolhoofd Wombat vaker wel, dan niet langs elkaar heen praten, een grappig hoofdstuk met een serieuze ondertoon. In Patrick Ness’ Het leven van een hagedis van niks bevinden we ons op een school waar, in de ogen van anderen, alles wat je kan zijn bepaald wordt door de diersoort die je bent.
Gangmonitors, dus. Compleet met sjerp. Een functie waarover in de Nederlandse vertaling misschien wat uitleg had moeten worden toegevoegd. Wat de gangpas die de dieren bij zich moeten hebben precies is, waarvoor die dient en wanneer die nodig is, dat blijft allemaal net een beetje vaag. Niet dat dat het verhaal in de weg zit. Er zijn drie gangmonitors: Zack, Daniël en Alicia, alledrie monitorhagedissen, en de uitvoering van hun taak brengt hen in conflict met de pestkop van de school: Pelicarnassus, zoon van een schurkachtige moeder, die overigens wel streng is voor haar zoon. In de strijd tegen Pelicarnassus leert Zack zichzelf beter kennen, maakt hij een nieuwe vriend én moet hij keuzes maken: wat voor iemand wil hij zijn?
Een zwarte hond
Ondanks de opgewekte toon en de vermakelijke gesprekken die in het heetst van de strijd doorgaan alsof iedereen alle tijd van de wereld heeft, snijdt Ness een aantal serieuze thema’s aan. Niet alleen wordt er aandacht besteed aan de impact van stereotiepen en discriminatie, het gaat ook over Zacks moeder die na de dood van haar partner, Zacks vader, een zwarte hond in huis heeft.
‘Op de dag dat zijn vader stierf, kwam Zacks moeder thuis met een zwarte hond. De hond praatte niet, bij keek niet naar Zack, hij hing alleen maar om zijn moeder heen als een donkere wolk. Op sommige dagen mocht ze van de hond uit bed komen, ontbijt voor Zack maken en naar haar werk gaan — en dan was ze bijna weer de moeder die ze altijd geweest was.’
Ook voor wie het filmpje van de Wereldgezondheidsorganisatie niet kent, waarin de dagelijkse werkelijkheid van leven met een depressie wordt verbeeld aan de hand een zwarte hond, is duidelijk wat Ness wil zeggen. Misschien had het zelfs wel iets subtieler gemogen, de zwarte hond is wel erg bekend.
Frankrijk op je knie
Ness won twee keer de Carnegie Medal, de grootste prijs voor kinder- en jeugdliteratuur van het Verenigd Koninkrijk en is bepaald niet bang om de grenzen op te zoeken van waarmee je als schrijver kan wegkomen. Hij doet dat zo gewiekst dat je, als je te horen krijgt dat Frankrijk (ja, het land) op Zacks knie zit, generaties lang overgeërfd van vader op zoon, dat met een opgetrokken wenkbrauw slikt. De interacties met de Fransen, de les over Frankrijk waarbij Zacks klasgenoten zich om zijn knie verzamelen, de invasie met piepkleine straaljagers, na de eerste verwondering past het allemaal in het verhaal. Het enige wat ongeloofwaardige onderdeel van het verhaal zijn de lasers die op een wel heel handig moment van de strijd uit de sjerpen komen.
Een boek om in te kleuren
Het leven van een hagedis van niks bevat tientallen illustraties van Tim Miller, in allerlei verschillende formaten. Iedere illustratie is getekend met dikke zwarte lijnen waarvan er niet een te veel is. Doordat er nergens kleur is toegevoegd en er nauwelijks vlakken zwart zijn gemaakt, verandert het boek in een kleurboek voor wie dat geen heiligschennis vindt. Wat kan er nu leuker zijn dan je een lievelingsboek eigen te maken, niet alleen door het te lezen, maar ook door met kleurpotloden aan de slag te gaan? Zo geven Ness en Miller hun jonge lezers echt iets cadeau.
