Tot ik er onlangs het volgende over las, had ik er nog nooit over gehoord: ‘Agro-ecologie is een ecologische benadering van de landbouw, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van natuurlijke hulpbronnen en diensten, zonder deze te beschadigen.’ De ontwikkeling van agro-ecologie begon als een reactie op de achteruitgang van natuurlijke hulpbronnen en milieuproblemen, geassocieerd met moderne industriële landbouwpraktijken. Belangrijke kenmerken zijn: duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, diversificatie, bevordering van bio-diversiteit, en boerderijcompostering. Klinkt goed, niet? Mijn belangstelling was in ieder geval gewekt en even later las ik ook een artikel over agroforestry. Dat is het telen van bomen op agrarische grond als onderdeel van het boerenbedrijf, als ware het een gewas als tarwe of bieten. Hier evenmin monocultuur, maar een mengeling van verschillende soorten bomen en struiken om een ecologisch systeem te creëren dat de bomen en de bodem gezond houdt. Agro-ecologie en agroforestry: oude wijn in nieuwe zakken?
Eeuwenlang werd er immers kleinschalig landbouw bedreven, in harmonie met de natuur en met veel gezond boerenverstand. Eeuwenlang, maar nu niet meer. Na de Industriële Revolutie werd ook de landbouw geleidelijk aan een gigantische industrie, met altijd maar grotere en meer gespecialiseerde boerderijen, die altijd maar meer gingen produceren. Dat kunnen we de landbouwers ook niet kwalijk nemen, want dat was nu eenmaal wat in alle sectoren gebeurde, dus ook in de landbouw. Hun leven werd makkelijker en ze gingen over het algemeen meer verdienen: wie zou daar ‘neen’ tegen zeggen? Dat ze onder andere door schaalvergroting en monocultuur zichzelf afhankelijk maakten van één gewas en daardoor ook van subsidies, daar werd weinig bij stil gestaan. Dat de bodem op die manier ongezond werd en uitgeput geraakte, dat de natuur leed onder deze industriële vorm van landbouw, ook daar stond men niet echt bij stil of het werd hoogstens gezien als collateral damage. Dat was immers wat de boerenorganisaties hen adviseerden en de boeren liepen in het gareel.
Maar wat heb ik, als boerenkleindochter, heimwee naar het kleine landbouwbedrijf van mijn grootouders. Wat denk ik nog vaak verlangend terug aan hun heerlijke hoogstamboomgaard, waar wij pruimen en perziken plukten, kersen, krieken, appels en peren. Waar we mee tarwe en rogge gingen oogsten en aardappelen rooien. Waar we in de schaduw van de stokoude walnotenboom limonade dronken, op het erf onze neus dichtknepen voor de mesthoop en gillend wegliepen van de boos blazende witte boerderijganzen. Heerlijke herinneringen, maar daar kopen de boeren natuurlijk niks voor. Maar toch ben ik hoopvol: misschien kan ook dit een verhaal worden van ‘èn’, in plaats van ‘of’? Misschien kunnen agro-ecologie, agroforestry en andere nieuwe ontwikkelingen, in de toekomst de landbouw rendabel, productief én ecologisch maken? Laat maar komen, die oude wijn in nieuwe zakken!
In Het geheim van de bevroren boerderij van Hans Kuyper, met illustraties van Ivan & Ilia, kunnen kinderen vanaf een jaar of acht lezen en zien hoe het er vroeger aan toe ging op een boerderij. De oma van Kim verhuist naar een verzorgingstehuis, omdat ze aan dementie lijdt. Kim gaat op verkenning in de buurt en vindt een oude, verlaten en vervallen boerderij. Ze loopt er stiekem binnen en het lijkt wel alsof de tijd er heeft stilgestaan, alsof de bewoners er jaren geleden plots vertrokken zijn. Maar dan krijgt Kim te horen dat de boerderij binnenkort gesloopt zal worden. Daar wil ze een stokje voor steken, want oma kan niets meer onthouden, maar juist over die boerderij weet ze nog van alles te vertellen. Op hoop van zegen en met de moed der wanhoop proberen Kim en oma de slopers tegen te houden. Als je wil weten of hen dat lukt, lees dan zeker het boek!
