Nadine Swagerman is een jonge schrijfster met een missie. Haar nieuwste young adultroman Een ongelooflijke kerst is uitgekomen in de nieuwe JIJ DOET ERTOE-lijn van uitgeverij Kluitman, een serie boeken waarin inclusiviteit centraal staat. Op de omslag van het boek prijkt een mooi logo van een stapeltje boeken in alle kleuren van de regenboog. In het nawoord bij deze jeugdroman zegt de schrijfster dat het jaren heeft geduurd voordat zij uit de kast durfde te komen en dat dat een eenzame en angstige worsteling en zoektocht was. Zij wil met dit boek lezers meegeven dat ze precies goed zijn zoals ze zijn en dat ze het waard zijn om van te houden.
In jeugdromans van de laatste jaren komen regelmatig personages voor die heel vanzelfsprekend homoseksueel zijn, alsof dat de gewoonste zaak van de wereld is. Dat is het misschien voor veel ‘buitenstaanders’ maar vaak niet voor jongeren die het zelf betreft. Een tiener wil niet ‘anders’ zijn, is sowieso zoekend en onzeker en al helemaal als het doemscenario van homoseksueel-zijn zich opdringt. De kracht en waarde van dit boek ligt juist in de identificatiemogelijkheid die het biedt aan jonge niet-hetero tieners die verward en zoekend zijn zoals Noëlle, de hoofdpersoon van dit kerstverhaal.
Jezelf worden
Al vanaf het begin van het boek blijkt dat Noëlle een buitenkant ophoudt die onecht is en waar ze zich niet fijn bij voelt en dat ze zaken verzwijgt. Ze heeft stiekem een crush op Twilightactrice Kirsten Steward van wie ze een portretfoto op haar kamer heeft hangen en ze vertelt ook zeker niet tegen haar moeder dat ze series en films kijkt met ‘sapphic relaties’. Om ‘bewijs’ te hebben van haar normaal-zijn heeft ze het tegenover vriendinnen wel eens over een niet-bestaand vriendje gehad en praat ze met hen mee over jongens. Blijkbaar voelt ze zich thuis en bij haar vriendinnen niet veilig en vrij genoeg om eerlijk te zijn. Verzwijgen, verhullen en verdraaien is voor Noëlle enerzijds nou eenmaal een gegeven, een tweede ik die bijna autonoom en ongemerkt is ontstaan, anderzijds wordt het voor haarzelf alsmaar duidelijker dat ze ‘anders’ is en kost het haar steeds meer moeite zichzelf geweld aan te doen. Om hier een weg in te vinden moet ze om te beginnen haar eigen gevoelens toestaan en begrijpen en moet ze ook iets met ‘de baksteen van schuld en leugens’ in haar maag. Hoe ingewikkeld zo’n proces werkt is voor meiden met vergelijkbare twijfels en onzekerheden herkenbaar beschreven. Het boek kan daardoor voor hen een troost en steun zijn.
Het verhaal speelt zich af vlak voor kerst. De achttienjarige Noëlle groeit op in een gezin dat ter kerke gaat. Ze zet zich af tegen kerk en ouders, met name tegen moeder, maar moet wel in het gareel blijven. Ze volgt een marketingstudie en werkt drie dagen in de week bij een bowlingbaan. Haar grote steun en toeverlaat is haar vriend Rafaelle, de enige met wie ze alles deelt. Op een benefietavond van de kerk moet ze samenwerken met Xia, met wie ze toevallig kort hiervoor letterlijk en figuurlijk ‘botste’. Tot haar verrassing blijkt Xia helemaal niet onaardig, sterker nog, Noëlle vindt haar leuk en steeds leuker en dat lijkt wederzijds. Voor Noëlle breekt een periode van groeiende innerlijke strijd aan. Het zijn uiteindelijk Rafaella en later Xia die haar op het juiste spoor zetten.
Kerk en queer
De kerkelijke achtergrond van Noëlles moeder speelt een belangrijke rol in het boek. De schrijfster laat Noëlle kritisch zijn, maar tot bepaalde grenzen. Noëlle heeft helemaal geen zin om mee te helpen met de benefietavond van de kerk, maar die blijkt dan toch gezellig en zinvol te zijn. Ze ‘vindt het […] lastig dat er christenen zijn die hun kind zonder pardon het huis uitzetten op het moment dat dat kind queer blijkt te zijn’ en het is haar grote angst dat haar ouders haar niet zullen accepteren zoals ze is. Desalniettemin zegt Noëlle: ‘Geloof is belangrijk voor me. Ik geloof dat God in je hart zit. Dat je Hem bij je draagt.’ De schrijfster verwoordt dus weliswaar opstandig pubergedrag maar houdt de christelijke rij in het boek gesloten. Dat in de werkelijkheid buiten dit boek homoacceptatie onder kerkgangers significant lager is dan onder niet-kerkelijken, is iets waar ze niet voor wegloopt als ze in de roman Noëlles angst voor afwijzing door haar ouders expliciet benoemt. Gelukkig is er wel hoop, want na een stevige ruzie zegt Noëlles moeder nadrukkelijk: ‘Ik wil je niet het gevoel geven dat ik je niet zie.’
Noëlle moet het in dit stadium vooral hebben van haar ‘gekozen familie’, haar vrienden. Dat ervaart ze eens te meer als ze voor het eerst op een queerfeestje komt. De veilige omgeving daar en het feit dat ze volledig zichzelf kan zijn, is een enorme opluchting voor haar. Voor de lezer is het trouwens een verademing dat de jongeren in dit jeugdboek zich voor de verandering niet te buiten gaan aan allerhande genotsmiddelen en gewoon cola drinken.
Nadine Swagerman schrijft vlot en met levendige, eigentijdse dialogen. Soms bevat het boek een originele beeldspraak, Noëlle loopt bijvoorbeeld ‘wankelend als een pasgeboren giraf op pumps’ op hoge hakken. De onderbouwing van Noëlles opmerking dat ze later nooit kinderen wil: ‘In haar hoofd [staat] lesbisch zijn gelijk aan geen kinderen kunnen krijgen’ is wat achterhaald, maar in de context van deze roman functioneel, want vooral een uiting van Noëlles puberale verzet tegen verwachtingen die haar verstikken en beperken. Het boek heeft een motto meegekregen van queer icoon Viola Davis: ‘het voorrecht van je leven is zijn wie je bent, echt zijn wie je bent.’ Noëlle is er nog niet aan toe om voor iedereen uit de kast te komen, maar ze is in dit verhaal wel verder gekomen in zelfacceptatie. Of ze er al aan toe is openlijk een ‘Jij doet ertoe boek’ te gaan lezen is zeer de vraag, maar ze weet zich verliefd en geliefd en dat alleen al maakt deze kerst voor haar ongelooflijk.
