Een inktvis die zijn plek op de zeebodem verlaat om de mensenwereld te verkennen: het is een uitgangspunt waar je niet direct op komt. De Tsjechische Magdalena Rutová confronteert in Ik, octopus met dat idee twee totaal verschillende werelden met elkaar. De ondertitel ‘De mensenwereld door de ogen van een wijze inktvis’ suggereert dat het boek vooral over de mensenwereld of het gedrag van mensen gaat, maar er duiken meerdere thema’s op. Ook het leven van octopussen zelf komt aan bod naast zaken als milieuvervuiling en plastic soep.
Rutová schreef en illustreerde het boek, maar je kunt je toch moeilijk aan de indruk onttrekken dat ze meer in haar element is als tekenares dan als verteller. Kinderen kunnen hun ogen de kost geven met de rijk gedetailleerde en veelkleurige paginagrote taferelen. Die vallen vooral op door de wisselende perspectieven, waardoor je als in vogelvlucht over de scènes dwaalt. Er valt veel op te zien en dus ook veel bij te verzinnen. Veel meer dan de tekst zelf beschrijft.
Aliens
De (vrouwelijke) octopus uit de titel is nieuwsgierig naar de mensen die al dat plastic en ander afval in de zee dumpen. Zij wil ze bestuderen en beschrijven. Daarvoor vaart zij eerst mee met een schip naar het vasteland en komt daar onder de mensen in allerlei (niet altijd alledaagse) situaties als een bankoverval, een concert van een rapper, behandelingen in een ziekenhuis, een bezoek aan de dierentuin en visite van aliens. En passant bouwt ze ook nog zelf een groot huis.
De opbouw van het verhaal doet soms onlogisch aan. Natuurlijk mag een verteller ver gaan. Waarom zou een octopus niet over straat kunnen lopen en een huis kunnen bouwen? Dat kan in fantasie. Maar het doet wel erg geforceerd aan als je haar op straat gevangen genomen laat worden als vermeend ontsnapte om een verhaal over die dierentuin in het boek te kunnen smokkelen; deze octopus is daarvoor immers al uitgebreid bekend aan de mensenwereld en zelfs al geïnterviewd voor de krant: iedereen kent haar.
Paradijs
Er verschijnen (gelukkig) steeds meer boeken over dieren die het beeld van hun minderwaardigheid ten opzichte van de mens logenstraffen, maar de octopus ontdekt juist dat de ‘dierentuin een paradijs was voor dieren die op zoek waren naar een gezellig familieleven in een fijne omgeving’.
Er zitten meer van die stereotiepen in het boek. Al mag je dan blij zijn om in een tijd waarin subsidies voor cultuur op de tocht staan te lezen dat muziek, schilderijen en lezen ‘superbelangrijk’ zijn: ‘Voor mij is geen bankier machtig genoeg om te beslissen dat deze dingen niet belangrijk zijn’.
In een kort hoofdstuk ‘Diepe gedachten’ stelt de inktvis zich vragen als ‘Waarom wordt de een als octopus geboren en de ander als mens?’ en ‘Waarom blijven we ons sommige dingen altijd herinneren, terwijl we andere dingen vergeten?’ en ‘Waar blijft de tijd als die voorbij is?’ Grote en interessante vragen. Ze worden in Ik, octopus’ opgeworpen, maar Rutová doet er niets mee. Dat is jammer, want daarmee is de kans gemist om van de octopussenkijk op de homo sapiëns een interessanter boek te maken dan een aaneenrijging van wat voorvallen.
En het is niet alleen daarom jammer, want de illustraties zijn juist wel prachtig.
