Menigeen herinnert zich wel hoe de sleur van plichtmatig schoolbezoek door één leraar in het bijzonder aangenaam kon worden doorbroken. Hij of zij was zo’n aanstekelijke verteller of wist je zo te raken dat je die docent nooit meer bent vergeten. In het beste geval werd in die lessen zelfs de bodem gelegd voor je levenslange interesse of zelfs je latere beroep.
De Belgische journaliste en dichteres Barbara de Munnynck zou als docente de leerlingen vast meegekregen hebben. Ze publiceerde onlangs Een kleine wereldgeschiedenis in 100 grote data. Als je nog geen liefhebber van geschiedverhalen was word je het door dat boek alsnog. Het in het afgelopen voorjaar verschenen boek is breed van opzet, laat het belang van historische feiten zien en is daarnaast ook nog eens erg humoristisch. Illustratrice Isabelle Geeraerts geeft in haar omslagtekening treffend de sfeer weer: een kind zit, verdiept in een boek in een grote leunstoel waaromheen historische figuren geschaard staan die allemaal nieuwsgierig lijken te gluren naar wat er over hen wordt geschreven.
Dat is enorm veel. Niet alleen omdat het honderd verhalen zijn, maar ook omdat allerlei dwarsverbanden en vergelijkingen opduiken.
De inspiratie vond De Munnynck in Een kleine geschiedenis van de wereld voor jonge lezers van kunsthistoricus Ernst Gombrich (1909-2001) die in ons land vooral bekend is door zijn fameuze boek Eeuwige schoonheid. Zijn geschiedenisboek voor kinderen dateert al van 1936.
Maar daar bleef het voor De Munnynck niet bij. Ze studeerde Russische, Duitse en Engelse literatuur in Leuven en Berlijn en woonde ruim een jaar in China. Dat zal meegewerkt hebben om haar verhalen zo levendig te kunnen maken.
Kriskras
Een kleine wereldgeschiedenis is chronologisch opgezet. De hoofdstructuur bestaat uit zeven tijdvakken, het prille begin (voor 3500), de eerste beschavingen (van 3500 tot 800 v. Chr), de klassieke oudheid (tot 476), de Middeleeuwen (tot 1492), de Nieuwe Tijd (tot 1789), de Nieuwste Tijd (tot 1945) en Onze Tijd. Elk onderwerp krijgt zijn eigen speelse titel, maar in de inhoudsopgave worden de beschreven feiten genoemd. Dat maakt het mogelijk om het boek kriskras door te bladeren voor een leuk verhaal maar ook om de index te raadplegen als je een feit wilt opzoeken. In elk verhaal zijn bovendien woorden of namen gehighlight en in de kantlijnen worden verwante feiten of aansluitende weetjes vermeld.
Het kriskras lezen kan een paar keer vragen oproepen waarop je eigenlijk pas antwoord hebt als je wel chronologisch had gelezen. Zo wordt in de marge van het verhaal over Ana Nziga (een Afrikaanse die zich in 1621 teweerstelde tegen de Portugese kolonisten) Mansa Moussa genoemd, de rijke Malinese koning die bij het jaar 1324 is besproken. Dat verhaal moet je dan wel kennen om een belletje te horen rinkelen.
Overigens bevat het boek achterin een aantal ‘rode draden’ die hoofdstukken die min of meer over hetzelfde thema gaan aan elkaar koppelen.
Klokken
Maar laat vooral duidelijk zijn dat De Munnynck een rasverteller is. Neem het jaar 1556 over de troonsafstand van Karel V, dat de titel ‘De klokken van Karel’ kreeg en als volgt begint: ‘Tuinieren of een antiekwinkeltje openen… Volwassenen met een drukke carrière dromen graag van hun pensioen. Dan zullen ze eindelijk kunnen doen wat ze leuk vinden! Keizer Karel deed niets liever dan aan zijn verzameling klokken prutsen. Daarom deed hij op zijn 55ste vrijwillig troonsafstand’. Het verhaal zelf eindigt met de ongelukkige koning die er hoorndol van werd dat hij er niet slaagde om al die klokken precies tegelijk te laten slaan. Grappig. En toch krijg je en passant een beeld van het rijk van Karel V.
De lezer globetrottert in al die hoofdstukken over alle continenten. De onderwerpen zijn zeer divers. Het gaat niet alleen over koningen en tirannen en belangrijke oorlogen, maar ook over de uitvinding van het schrift, filosofen als Socrates en Kant, over Darwin en over de schaakcomputer die Kasparov versloeg. Het laatste verhaal gaat over de klimaatprotesten van Greta Thunberg.
Papavers
De illustraties verdienen eveneens een vermelding. Ze zijn, zeker de grotere, prachtig van kleur, maar de kleine losse tekeningetjes zijn ook vermakelijk, zoals de papavers die bij de Opiumoorlogen in China staan getekend en die met minieme middelen een sprekende gelaatsuitdrukking mee krijgen. Veel van die tekeningen zijn bewerkingen van iconische portretten met misschien wel als hoogtepunt de door Geeraerts hertekende Arnolfinibruiloft van Jan van Eyck uit 1434.
Natuurlijk zijn 100 jaar een betwistbare keuze. Waarom het ene feit niet en het andere wel. Maar ze vallen allemaal wel te billijken en – belangrijke verdienste – ze prikkelen stuk voor stuk om er meer over te gaan lezen. Als dan toch één voorbeeld mag worden genoemd van een verhaal dat ontbreekt in deze voor Nederlandse lezers bedoelde bundel is dat onze koloniale geschiedenis met Indonesië (of voor de Belgen misschien het verleden met Congo).
