‘Eigenlijk was het dit jaar best goed met mij gegaan. Ik kon wakker worden, opstaan, me aankleden, ontbijten, douchen, zonder dat mijn hoofd gevuld was met zwaarte, of dat mijn oren suisden alsof die flapjes nog de enige uitgang waren voor al mijn gedachten’. Dit realiseert de achttienjarige Roman zich. Hij is de hoofdpersoon uit de jeugdroman Brand van Anke Kranendonk. Hoewel het al jaren zo was dat ‘alleen de buitenkant van Roman’ nog meedeed, was het inderdaad verder best goed gegaan. Tot nu, het moment dat er ergens in de buurt een brand uitbreekt. De brandgeur die in de lucht hangt, maakt dat Romans adem in zijn keel blijft steken, het lijkt alsof er ‘rook in zijn hoofd zit’, en vanaf dat moment gaat alles mis.
Het boek begint met een spannende vrijscène. ‘Ik heb zin in je’ fluistert Celine Roman in de pauze op school in zijn oor. Ze lopen naar het bos, zoenen, doen haastig de kleren uit, maar voordat Roman de vraag of hij ‘iets’ bij zich heeft kan beantwoorden, worden ze in hun vrijage verstoord door een wandelaar. Het momentum is voorbij, evenals de pauze. Celine heeft haar laatste economieles vóór het eindexamen, dus ze moeten snel weer terug naar school. Met zo’n openingsscène, realistisch of niet, zal de jeugd direct bij de les zijn en wellicht net als Romans oud-klasgenoten vol ontzag over zijn verovering, die eigenlijk meer een veroverd-worden is.
Eenzame puberale onzekerheid
Roman zit echter niet lekker in zijn vel. Hij moet toezien hoe zijn vrienden op examen en vrijheid afstevenen, terwijl hij zelf de vijfde klas nog eens over moet doen. De brandlucht die hij ruikt rijt herinneringen open aan een brand vier jaar geleden, waarbij zijn zusje Stanzi is omgekomen. Roman heeft last van schuldgevoelens, verdriet en ergernis over de zwijgzaamheid thuis. Hij loopt letterlijk en figuurlijk vast: hij komt niet meer uit z’n woorden, gaat stotteren, zwijgt, maakt verkeerde keuzes, dreigt Celine te verliezen. Kranendonk is sterk en overtuigend in de beschrijving van Romans puberale en getraumatiseerde binnenwereld, zijn twijfels, weifels, wanhoop, onzekerheid en eenzaamheid. Ook de machteloosheid in een gezin na het overlijden van een dochter en zusje is overtuigend, beklemmend en beeldend beschreven: alsof de gezinsleden in een draaiende centrifuge gevangen zitten. ‘Met volle kracht werd ons gezin platgeduwd tegen de zijkant van de trommel en tussen ons in zat een donker gat. Niemand kon van zijn plaats komen om de deksel open te duwen, zo erg zaten we met z’n allen aan die zijkanten gekleefd.’
Het is voorjaar en regelmatig mooi weer. Er wordt nogal wat alcohol gedronken door de schoolgaande jeugd en gefeest, gezwommen en gevoetbald. Roman is verward, ontloopt regelmatig z’n vrienden en Celine en zegt niet wat er echt in hem omgaat. Tegen wil en dank trekt hij meer en meer op met Kevin, een stille, kwetsbare jongen. Eerst ziet Roman Kevin midden in een bosvijver staan, waarna hij hem naar de kant roept. Later knalt hij in kennelijke staat zo hard tegen Kevin en zijn krantenfiets op dat Kevins fietswiel krom komt te staan. Roman leent hem schuldbewust zijn eigen fiets, komt later bij hem thuis en gaat daarna op Kevins verzoek zelfs meerdere keren mee naar diens examens voor de vrijwillige jeugdbrandweer. Terwijl bij de lezer alle alarmbellen afgaan, graaft Roman maar door aan zijn eigen kuil. Ondertussen heeft zich naast Romans gezinsverdriet en de jongerenmotieven drank en liefde een overdaad aan thema’s en motieven uitgerold waar Kevin ook wat steentjes aan bijdraagt met zijn eigen problemen en lastige thuissituatie.
Anke Kranendonk heeft een indrukwekkend en omvangrijk oeuvre van meer dan 100 boeken op haar naam staan. Van haar young adultromans zijn Alles is weg (2008) uit de slashreeks van Querido en het prachtige Daar gaan we weer uit 2009 de bekendste. Kranendonks werk is realistische fictie. Het ‘vonkje’ voor Brand is een verhaal dat zij hoorde over een kwetsbare Kevinachtige jongen, vertelt ze zelf in ‘De Grote Vriendelijke Podcast’, gecombineerd met het traumathema van Roman, die de hoofdpersoon van dit boek is geworden.
Het boek leest vlot. In de eerste plaats door de levendige, humoristische adolescentendialogen, daarnaast door de verschillende gebeurtenissen die elkaar in rap tempo opvolgen en die culmineren in heftige ontknopingen aan het eind. Er zijn dan de nodige brandjes geblust en in Romans gezin wordt weer voorzichtig gepraat. Tussen Roman en Celine zijn geen woorden meer nodig. Zij gaan verder waar ze in het bos mee waren begonnen. Celine tovert een vierkant, plastic pakje tevoorschijn en zegt: ‘Ik heb nog steeds zin in je.’
