In De grote vloed slingert Sjoerd Kuyper ons meteen het verhaal in: het is 4 mei 2029 als Moos wakker wordt doordat het bed van zijn opa vanaf de benedenverdieping omhoog gespoeld is en tegen het voeteneind van zijn eigen bed botst, hoog in de torenkamer. Opa denkt dat hij in bed geplast heeft, maar de wereld is onder water gelopen door de grote vloed, en de bedden drijven op de stroom. Er is alleen nog maar zee. Moos was er op voorbereid en heeft een vlot gebouwd met opa’s oldtimer, de Buick Wildcat Convertible uit 1970, erop en de meest belangrijke spullen, zoals natuurlijk opa’s tabak. ‘“Wist je dat dit ging gebeuren?” vraagt opa. Moos zegt: “Dat wist iedereen, maar niemand wilde het geloven.”’
De strenge berg boven het water
Moos, zijn opa, Leon, hun vriend de professor en de burgemeester drijven over de zee als vluchtelingen. Ze spoelen aan op de enig overgebleven berg die boven het water uitsteekt. De berg Atlantis. Atlantis is geen verdronken eiland: dat is de mensen maar wijs gemaakt. Op Atlantis heerst een dictatoriaal regime. Ze vrezen er mensen van buiten de berg. Die moeten eerst jaren in een CVI verblijven: een Centrum Voor Integratie. Er mag niet worden gesproken, alleen ‘gekwinkeld’ op de telefoon. Dat zijn korte tekstberichtjes. Men eet er via pillen en overal wordt op je gelet: de bedoeling is immers dat je een perfect iemand wordt. Doe je iets verkeerd, dan ontvang je direct een waarschuwings-kwinkel.
Alles is beter dan een mens vanuit de zee. Mensen van buiten Atlantis zijn achterlijk, hebben een achterlijke cultuur en ze brengen enge ziektes mee. Die ziektes bestaan niet meer op de berg, want wie zwak is of ziek, wordt er door de autoriteiten in de krater gesmeten. Ook wie niet gehoorzaamt verdwijnt in de krater. Aan het eind van het verhaal biedt die krater op een originele manier de oplossing tegen de oververhitting van de aarde en de gevangenschap van de vluchtelingen. Dankzij Moos en de professor. Maar dat verklappen we natuurlijk niet! Gelukkig leert Moos Binny McVie kennen, die ooit lid van de regering van Atlantis was, maar van inzicht veranderde toen ze rond ging kijken bij mensen zoals Moos. Zij probeert al het goede, warme en liefdevolle van de mensheid terug te krijgen op Atlantis en Moos en zijn reisgenoten gaan daarbij helpen.
Grote thema’s en surrealistische wendingen
Kuyper schuwt grote thema’s niet. In dit hilarisch avontuur worden we meegezogen in het bittere, zwartgallige mensbeeld van Kuyper. In een interview aan De Volkskrant vertelt hij dat hij hoopt met dit boek een beetje mee te helpen aan een mooiere wereld. De jeugdige lezers zullen zeker beseffen wat de gevolgen kunnen zijn als we in onze huidige maatschappij zo doorgaan. Het boek is impliciet een waarschuwende verwijzing naar het heden. Kinderen zullen het anders aan gaan pakken, hoopt Kuypers vermoedelijk. De jeugd heeft de toekomst.
Toch leest het boek vooral als een op zichzelf staand avontuur vol grappige, bijna surrealistische wendingen. De maatschappijkritische ondertoon is weliswaar steeds aanwezig, maar neemt nooit de overhand. De niet te stoppen associaties, kanttekeningen, invallen en kolderieke anekdotes van Kuyper doen dat wel. Gedurende het hele boek gaat dat brein van Kuypers maar door en door. Het is wel even wennen, zo’n rollercoaster.
De aantrekkelijke illustratie op het omslag van Erik Varekamp lijkt een verwijzing naar de houtsnede van de Japanse kunstenaar Hokusai met de titel De grote golf van Kanagawa en het heeft tegelijk ook iets weg van de omslag van een Kuifje-stripboek. Misschien moeten we het boek wel lezen als een stripboek?
Een ode aan de fantasie
Neem alles wat je leest maar zoals het komt, lijkt Kuyper te willen uitdragen. Dat doen kinderen immers ook. Zo verschijnen in het verhaal her en der kabouters die er dan weer wel en dan weer niet zijn. Klopt dat wel? Sta er niet te lang bij stil. Het is zoals het is, lijkt Kuyper te willen vertellen. Zomaar opeens, ergens in het boek, bekritiseert hij zijn schrijverschap bijvoorbeeld grappend: ‘Geen idee waar zij opeens vandaan kwamen. Je kunt nog zo je best doen om een kloppend verhaal te schrijven, als er kabouters in opduiken, is het meteen verpest.’ Neem ook het schrijverschap niet al te serieus, lijkt hij te zeggen. Neem het leven zoals het komt, onbevangen en spontaan, zoals een kind de wereld aantreft zoals deze is. Ook als die overstroomt.
Ondanks de grote thema’s die in dit verhaal centraal staan en de spiegel die Kuyper de mensheid voorhoudt, is dit boek vooral een ode aan de fantasie. Onwaarschijnlijk fantastisch en akelig realistisch tegelijk.
