Hoe Young Adultliteratuur volwassen wordt en waarom dat belangrijk is
Er is de laatste decennia een enorm aanbod aan kinder-, jeugd- en adolescentenboeken op de markt gekomen. Sinds 2009 is daar de specifieke categorie ‘Young Adultboeken’ voor oudere tieners bij gekomen. Deze categorie vindt z’n 15+ -lezers onder andere via de sociale media en lijkt steeds meer terrein te winnen bij uitgevers en in boekwinkels en bibliotheken. Neerlandica Linda Ackermans doet onderzoek naar de status en positie van Young Adultliteratuur in Nederland en is pleitbezorger van het inzetten van deze literatuur in de bovenbouw van de havo en het vwo. Jong Literair Nederland sprak met haar in Nijmegen.
De 35-jarige Linda Ackermans zet zich al een derde van haar jonge leven in voor kinderboeken, jeugdliteratuur en het serieus nemen van Young Adultliteratuur. Ze is als literatuurwetenschapper afgestudeerd met een scriptie over Young Adultliteratuur, heeft bij de Stichting CPNB meegewerkt aan de Kinderboekenweek en de Nederlandse Kinderjury, adviseert uitgeverij Noordhoff bij de samenstelling van de Lijstersets, geeft Nederlands op een middelbare school, verzorgt colleges moderne letterkunde aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en een postacademische cursus Young Adultliteratuur aan de Radboud Universiteit in diezelfde stad, geeft regelmatig workshops en studiemiddagen over de YA-literatuur op locatie aan middelbareschooldocenten en ze is bezig met een promotieonderzoek over dit onderwerp. Bij herhaling benadrukt ze dat promoveren op zich niet haar doel is, maar dat het het onderwerp is dat haar beweegt. Het vergroten van de kennis over de mogelijkheden van YA-literatuur is haar drijfveer; haar kennis en enthousiasme delen ervaart ze als een missie, als iets wat ze moet doen.
Status en positie Young Adultliteratuur
In haar promotieonderzoek brengt Ackermans in kaart wat de status en positie van de Young Adultliteratuur in het Nederlandse literaire veld is. Ze onderzoekt hoe verschillende ‘spelers’ omgaan met YA-literatuur: op welke manier proberen uitgevers jongeren te bereiken, wat zijn de ontwikkelingen bij boekhandels en bibliotheken, hoe gaan docenten om met YA-literatuur en mogen YA-boeken wel of niet op de leeslijsten? Het is overduidelijk dat er in de 21e eeuw heel veel gebeurd is en gebeurt op dit gebied. Uitgeverij Lemniscaat is in 2009 de eerste uitgever in Nederland die naar Amerikaans voorbeeld de YA-boeken als een zelfstandige categorie op de markt brengt. De NUR, de Nederlandstalige Uniforme Rubrieksindeling, een driecijferige code gebruikt door uitgevers die boeken in groepen onderbrengt, hanteerde voor de 15+-boeken al langer een aparte code, namelijk NUR285. Er zijn in de laatste decennia specifieke YA-uitgevers opgericht zoals Storm Publishers en Blossom Books, bij de bibliotheken is in 2011 naast de A-, B- en C-boeken voor de jeugd ook een categorie D-boeken voor 15+ ‘ers in het leven geroepen en er wordt sinds 2015 jaarlijks door de CPNB een Beste Boek voor Jongerenprijs uitgereikt in de categorieën ‘oorspronkelijk Nederlands’ en ‘vertaald’.
Linda Ackermans spreekt in haar onderzoek van vier inhoudelijke en vormkenmerken die in Young Adultliteratuur aan te wijzen zijn. In YA-boeken is het hoofdpersonage een adolescent. Het perspectief ligt bij de jongere en het is daardoor een beperkt perspectief, want deze jongere kan niet over zijn eigen leeftijd heen kijken. De boeken gaan over ‘jongerenthema’s’, thema’s waarvan wordt gezegd dat ze jongeren aanspreken zoals relatievorming, je afzetten tegen je omgeving, conflicten en identiteitsvorming (‘wie ben ik’) en tenslotte is in het taalgebruik de stem van de jongere duidelijk aanwezig, zeker in de dialogen. In haar onderzoek maakt Linda Ackermans een onderscheid tussen Young Adultliteratuur en adolescentenliteratuur: in tegenstelling tot adolescentenliteratuur (in de regel beschouwd als een genre, als literatuur over jongeren) gaat het bij YA-literatuur om boeken die specifiek voor jongeren op de markt zijn gebracht. Binnen die YA-titels vind je vele genres zoals fantasy, historische romans, hedendaagse literatuur en dystopieën. Ackermans kijkt onder andere naar de dynamiek tussen YA-literatuur en jeugd- en volwassenenliteratuur. ‘Het veld van de Young Adultliteratuur is nog jong en volop in ontwikkeling. Het is dus interessant om die dynamiek te bestuderen. Enerzijds verhoudt YA-literatuur zich tot de jeugdliteratuur – denk aan de NUR-code en het D-etiket: die geven YA-boeken een plek binnen het jeugdliteraire domein – anderzijds tot de literatuur voor volwassenen. Dat zien we bijvoorbeeld in de nominaties voor het Beste Boek voor Jongeren, waar ook vaak volwassenenromans tussen zitten. Er verschijnen geregeld romans voor volwassenen die alle kenmerken van een YA-boek bevatten en heel geschikt zijn voor jongeren. Hoe een boek wordt gepubliceerd, heeft gevolgen voor de receptie van en omgang met het boek. Waar en door wie wordt dat boek gerecenseerd? Mag het wel of niet op de lijst? Dat zijn intrigerende vragen,’ aldus Linda Ackermans.
Young Adultliteratuur in het middelbaar onderwijs
Linda Ackermans houdt zich in haar onderzoek ook bezig met de vraag hoe de YA-literatuur in te zetten is en bij kan dragen aan de ‘doorgaande leeslijn’ in het literatuuronderwijs. Ze is een groot pleitbezorger van het inzetten van YA-boeken in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs, iets wat nu (nog) niet altijd gebeurt. Als redenen om YA-boeken niet toe te staan, geven docenten onder andere dat ze YA-literatuur niet passend vinden in de bovenbouw of dat ze er zelf te weinig kennis van hebben. ‘Maar ook sectiebeleid en praktische redenen, zoals dat veel YA-literatuur vertaald is, worden genoemd. Ook is er een opmerkelijk spanningsveld aan te wijzen in het oordeel over de literaire kwaliteit van YA-romans: docenten die geen YA-literatuur toestaan, vinden de literaire kwaliteit van deze literatuur te min, terwijl voorstanders van YA-romans zich juist beroepen op de literaire kwaliteit van deze boeken.’ Het oordeel over de literaire kwaliteit blijkt samen te hangen met het wel of niet zelf lezen van YA-literatuur: docenten die YA-romans ‘literatuur’ vinden, lezen vaker zelf YA-boeken. Onbekend maakt onbemind, zou je dus kunnen zeggen.
Linda Ackermans pleit voor een genuanceerde blik op wat er gelezen mag worden en vindt dat het ook gaat om hoe er gelezen wordt. Over de niveau-indeling op bijvoorbeeld Lezen voor de Lijst zegt ze desgevraagd: ‘Het is ergens wat gek om een niveau op een boek te plakken. Een lezer heeft een bepaald niveau en die kan afhankelijk daarvan een tekst op een bepaalde manier lezen. Ook een prentenboek kan bijvoorbeeld esthetisch of academisch gelezen worden.’ Het gaat erom wat je met het boek doet, welke lagen je ziet, bespreekt, blootlegt. Zo zijn ook op zogenoemde populaire pulp interessante analyses los te laten. Dit soort boeken zijn populair bij veel tienerlezers. Ze verbannen gaat niet werken, maar als docent kun je wel sturen in het leesproces en de leesontwikkeling van een leerling, bijvoorbeeld door te kijken naar stereotyperingen in zulke boeken, erna een ander boek aan te reiken of door prijswinnende boeken van publieks- en juryprijzen met elkaar te vergelijken. ‘Natuurlijk wil je leerlingen ook in aanraking brengen met klassiekers en gecanoniseerde literatuur. Het kan naast elkaar bestaan.’
De missie
Het is zonneklaar dat de komst van YA-literatuur invloed heeft op verhoudingen in het Nederlandse literaire veld. De introductie van YA-boeken als aparte categorie heeft een enorme boost gegeven aan de aandacht voor literatuur voor jongeren. Ook is het zo dat jongeren die weten dat er Young Adultboeken bestaan positiever oordelen over het boekenaanbod. Bij docenten blijkt serieuze scholingsbehoefte te zijn als het gaat om de YA-categorie en hoe hiermee om te gaan in de onderwijspraktijk. De postacademische cursus die Ackermans aan de Radboud Universiteit aanbood is door honderden belangstellenden gevolgd en ze wordt steeds vaker gevraagd voor workshops en studiemiddagen over dit onderwerp. Ackermans is een vrouw met een missie die graag een bijdrage levert aan de vergroting van kennis over Young Adultliteratuur en haar mogelijkheden. Als geheim agent NUR285 trekt ze voor dit goede doel graag en steeds vaker het jubelende land in.
(foto: © Lieke Vroomen)
