‘Nous n’irons pas à Pitchipoï (Wij gaan niet naar Pitchipoï), zeggen de mensen. Pitchipoï is een nonsenswoord, het staat voor de onbekende bestemming, de kampen waaruit niemand terugkeerde. ‘Wij gaan niet naar Pitchipoï’ lijkt een soort bezwering en houdt het verlangen om te overleven in stand. In Op die ene dag ontsnappen een vader en zoon uit de trein met eindbestemming Auschwitz en daardoor is dit waargebeurde verhaal hoopgevend.
Het boek bevat weinig tekst, wat uitnodigend werkt voor lezers die lezen moeilijk vinden. Een sobere tekst hoort bij een graphic novel, maar het verhaal verdient aandacht. De geschiedenis van deze tijd is ingewikkeld; de Tweede Wereldoorlog heeft woorden zoals ‘Holocaust’ die uitleg nodig hebben. Zoeken op internet kan verwarring geven. Het boek kan een prachtige brug vormen tussen een geschiedenisles over de Tweede Wereldoorlog en lezen.
Een avontuurlijk en realistisch perspectief op de oorlog
Wat maakt dit verhaal zo bijzonder? We kennen de verhalen van de deportaties naar de concentratie- en vernietigingskampen, maar over ontsnappingen lezen we minder vaak.
De Joodse hoofdpersonages in dit boek zitten in het verzet, worden opgepakt en proberen te ontsnappen. Daarna worden ze opnieuw gearresteerd en op de trein gezet. Vervolgens weten ze weer te ontsnappen en gaan opnieuw in het verzet. Het is een waargebeurd avontuur van hoop en moed.
Literair stripboek
Op die ene dag is een literair stripboek. De illustraties en de tekst vullen elkaar aan, op een gelijkwaardige wijze. De kleuren zijn sober, vooral bruine en grijze tinten. De tekeningen zijn gedetailleerd, met indrukwekkende beelden van de vijandige omgeving. Emoties en de vastberadenheid van de mensen zijn duidelijk herkenbaar. De samensmelting van tekst en beeld geeft het complete beeld van de miserabele omstandigheden en de overlevingsdrang van de mensen. Hoe graaf je bijvoorbeeld een tunnel om te ontsnappen? De illustraties doen de onbegrijpelijke omvang van de Holocaust recht. Tegelijkertijd zijn de hoofdpersonen goed te herkennen.
Op die ene dag vertelt een zwaar en belangrijk verhaal over de Tweede Wereldoorlog. Het is geschikt voor de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van de middelbare school.
Moed en houvast in duistere tijden
Bijzonder waardevol is het laatste hoofdstuk: Noot van de auteur. Dit geeft het verhaal diepgang en legt uit waarom het verteld moet worden.
De titel Op die ene dag komt regelmatig terug in de tekst. De auteur legt aan het eind van het boek uit waarom deze zinsnede herhaald wordt, daarnaast vertelt hij ook het oorspronkelijke verhaal.
‘Kom die ene dag door en daarna de volgende.
Een dag tegelijk. Dag voor dag.’
Een tekst die ook herhaald wordt. Elke dag was onzeker voor de hoofdpersonen: in het verzet; in het kamp; in de trein. Het is een krachtige uitspraak die de mensen toen tegen elkaar zeiden tijdens een moeilijke dag.
Op die ene dag is een indringend en waardevol boek dat de verschrikkingen van de Holocaust toegankelijk maakt voor jonge lezers, zonder de ernst te verhullen. Door de combinatie van een sobere vertelling en krachtige beelden ontstaat een werk dat zowel educatief als emotioneel aangrijpend is.
Illustraties: Benjamin Phillips
