Lang geleden zag ik bij een vriendin een prachtige poster. Hij was van Duitse makelij en droeg de titel Lesen. Meer tekst stond er niet op en toch was die poster voor mij de ultieme voorstelling van dat begrip. Wat stond er dan verder wel nog op? Een grappig, beetje cartoonesk getekend mannetje, dat zit te lezen. Hij heeft vuurrode wangen en zijn ogen schitteren. Boven zijn hoofd hangt een grote tekstballon, zonder tekst, maar helemaal ingekleurd met alle kleuren van de regenboog. Voor mij is er geen betere manier om te zeggen wat lezen is.
Onze kleinzonen aan het lezen krijgen is mij vooralsnog niet helemaal gelukt, maar ik blijf in elk geval mijn liefde voor lezen met hen delen en dat vinden ze prima. De voorbije zomer vertelde ik onze tweede kleinzoon over The Correspondent van Virginia Evans, het boek dat ik toen net had gelezen en waar ik helemaal door meegesleept was. Waarop hij zei dat hij liever de film zag, want dan kon je alles zien. Uiteraard is er an sich niks mis met liever de film zien. Een goeie film kan je óók compleet meeslepen. Maar toen ik onze kleinzoon zei dat ik tijdens het lezen óók alles zag, in mijn verbeelding en helemaal zoals ík het wilde zien, was hij heel verbaasd.
In het editoriaal van Jaargang 20 #3 / 2025 van LEZEN, het kwartaalblad van Stichting Lezen, zegt hoofdredacteur Tamar van Gelder dat je lezen kan verleren, dat het een spier is die je moet trainen. Ik denk dat ze gelijk heeft en dat voor verbeelding bovendien helemaal hetzelfde geldt Als je niet meer leest, verleer je het lezen. Als je continu vooral beelden ziet, in apps, in games, in TikTok- en YouTube-filmpjes, in series, in langspeelfilms, …, waarin heel veel voor je wordt uitgetekend en ingevuld, waarin maar weinig aan je fantasie wordt overgelaten, dan verleer je niet alleen het lezen, maar ook het ver-beelden. In datzelfde stuk zegt Tamar van Gelder ook dat ‘gemak de mens dient en dat we nu eenmaal altijd zoeken naar de snelle route’. Niet vreemd dus dat onze kleinzonen – en met hen zoveel anderen – liever kijken dan lezen. Naast het feit dat kijken veel sneller gaat dan lezen, is het aanbod aan beeldmateriaal tegenwoordig ook nog eens overweldigend groot. Waarom zouden ze dan nog lezen? Omdat niets je verbeelding zo triggert en traint als lezen; omdat verbeeldingskracht een superpower is, waarmee je overal kan komen, waardoor je alles kan doen en die je zo vrij maakt als een vogel. Ik denk helaas dat ze me niet echt geloven, als ik dat zeg.
Sinds kort ga ik drie keer per week mijn andere spieren trainen in een fitnesscentrum. Dat kost momenteel best veel inspanning, maar ik ga ervan uit dat daar mettertijd verbetering in zal komen. Oefening baart tenslotte kunst. Gelukkig zit het met mijn lees- en verbeeldingsspieren al goed. Die oefen ik namelijk alle dagen, al meer dan 50 jaar lang en ik geniet van elke trainingssessie. Deze twee spieren zitten volgens mij ook in dezelfde spiergroep, want wanneer ik lees, gaat mijn verbeelding automatisch aan. Ik heb me suf gepiekerd over welk boek bij dit stukje zou horen, en ben tot de conclusie gekomen, dat er zo geen boek is. Omdat ze het allemaal zijn: elk boek dat ik ooit gelezen heb en nog zal lezen, prikkelt immers op de een of andere manier mijn verbeelding. Daarom deze keer dus geen boek, maar wel een afbeelding van de poster die ik hierboven beschrijf. Herkent u zichzelf ook?
